%1.84’lük aylık TÜFE artışıyla yıllık enflasyon %29.73’e gerilese de, bu düşüşün kalıcı olduğuna dair güçlü bir işaret bulunmuyor. Fon krizinin hane halkı ve şirketlerin nakit akışını bozarak ekonomiyi soğutması beklenirken, Merkez Bankası’nın faiz indirim kapasitesi küresel ve yurtiçi kırılganlıklar nedeniyle sınırlı kalıyor.
Enflasyon yeniden %30’un üzerine çıkabilir
Pazartesi açıklanan %1.84’lük aylık TÜFE, geçen ayki oranla aynı gerçekleşti. Böylece 12 aylık enflasyon %29.73’e inerek 57 ay sonra ilk kez 30 seviyesinin altına geldi. Verinin temel belirleyicisi, daha önce düzenli biçimde yükselen gıda fiyatlarının bu ay sınırlı da olsa gerilemesi oldu. Eylül 2025’te %4.6 artan gıda fiyatları, bu eylülde %0.2 azaldı. Bu sonuçta elverişli hava koşulları ve artan mahsul etkili olurken, yılın kalan bölümünde özellikle motorin fiyatlarındaki yükselişin gıda enflasyonunu yeniden artırabileceği belirtiliyor.
Geçen yılın son 2 ayında aylık enflasyonun %0.87 ve %0.89 gibi düşük seviyelerde kalması da yıllık göstergenin seyrinde önem taşıyor. Bu oranların tekrarlanmaması halinde 12 aylık TÜFE yeniden yükselebilir ve yıl sonunda enflasyonun 30’un üzerine çıkma ihtimali bulunuyor. Bu nedenle mevcut verilerin enflasyonun ana eğiliminde henüz “kalıcı” bir düşüşe işaret etmediği değerlendiriliyor.
Fon krizi piyasaları ve nakit akışını etkiledi
Finansal piyasalardaki krizin hane halklarının tüketim talebini zayıflatacağı ve bunun faiz indirimi için Merkez Bankası’nın elini güçlendireceği görüşü kısmen destekleniyor. Ancak 100 baz puanlık bir indirimin sıkışan piyasayı yeterince rahatlatmayacağı, etkili bir sonuç için daha yüksek oranlı indirimlere ihtiyaç olduğu ifade ediliyor. Sıcak para girişlerine ve yurtiçindeki dolarizasyon eğilimlerine duyarlı olan Merkez Bankası’nın, dünyada faizlerin yükseldiği ve Türkiye’nin fon skandalı nedeniyle uluslararası yatırımcılar nezdinde daha kırılgan hale geldiği bir ortamda böyle bir adım atmasının zor olduğu belirtiliyor.
Tasfiyeye alınan veya alım-satıma kapatılan fonlar, hane halklarıyla şirketlerin varlık değerlerini ve nakit akışlarını olumsuz etkiledi. Tasfiye kapsamındaki 131 fonda 650 milyar TL, işlemlere kapalı fonlarda ise yaklaşık 100 milyar TL varlık bulunuyor. Bununla birlikte, söz konusu tutarların bir bölümü son ana kadar yüksek kalan hisse fiyatlarının oluşturduğu fiktif değerlerden oluşuyor. Yatırımcının 100 TL ana parasının bir ayda 150 TL’ye çıkması, 50 TL’lik kazancın kesinleştiği anlamına gelmiyor. Tasfiye sürecinde ana para artı enflasyon farkının ödenmesine karar verildi.
Borsadaki kayıp tüketimi de zayıflatıyor
BİST genelindeki düşüş de yatırımcı varlıklarını aşağı çekti. Borsada işlem gören şirketlerin halka açık piyasa değeri, mayıs sonunda yaklaşık 9 trilyon TL iken 2 Ekim’de 7.5 trilyon TL’ye geriledi. Bireysel yatırımcıların borsadaki payı yaklaşık %60 seviyesinde olduğundan, bireysel yatırımcıların hisse senedi varlıklarında 1 trilyon TL’ye yakın düşüş yaşandığı hesaplanıyor. Ancak bu kaybın ekonomideki toplam tüketim talebini aynı miktarda azaltması beklenmiyor; etkinin %3-5 civarında olduğu değerlendiriliyor.
Özellikle para piyasası fonlarında bulunan paraların hızlı biçimde ödenmesi önem taşıyor. Aksi durumda, parası bu fonlarda bağlı kalan bireyler ve şirketler piyasaya yönelik ödemelerini aksatabilir ve sorun büyüyebilir. Likit kabul edilen PPF’ler, bireylerin yanı sıra şirketler tarafından da atıl varlıkları günlük değerlendirmek ve net nakit çıkışı gereken günlerde bozdurarak finansman sağlamak için kullanılıyordu. Durgunluğa yönelen ekonomide fon krizinin ek bir soğutucu etki yaratması beklenirken, Merkez Bankası’nın faiz politikası kapsamında atabileceği adımların alanı oldukça dar görünüyor.
