Antalya’da düzenlenen COP31’in ikinci gününde Türkiye, Azerbaycan, Bulgaristan ve Gürcistan, temiz elektriğin sınır ötesi iletimi ve ticaretini geliştirmeyi amaçlayan stratejik ortaklık anlaşmasına imza attı.
Dört ülke elektrik şebekelerini entegre edecek
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı’ndaki anlaşma; temiz enerji kaynaklarından üretilen elektriğin sınır ötesi taşınması, dağıtımı ve ticaretinin geliştirilmesini kapsıyor. Metinle birlikte güvenli, güvenilir ve kesintisiz elektrik akışı için teknik, ticari ve düzenleyici koşulların oluşturulması ile ülkelerin elektrik şebekelerinin entegre edilmesi hedefleniyor.
Anlaşmaya Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Azerbaycan Enerji Bakanı Perviz Şahbazov, Bulgaristan Enerji Bakanı Iva Petrova ve Gürcistan Ekonomi ve Sürdürülebilir Kalkınma Bakanı Mariam Kvrivishvili imza attı.
Proje kapsamında enerji hizmetlerinin sunulmasını desteklemek üzere fiber optik kablolarla iletişim ve veri aktarımının geliştirilmesi de planlanıyor. Anlaşmanın bölgesel enerji arz güvenliğini güçlendirmesi, temiz enerji ticaretini artırması, kaynak çeşitliliği sağlaması ve dört ülke arasındaki uzun vadeli stratejik enerji ortaklığını ilerletmesi amaçlanıyor.
Bayraktar, projeyi “Elektriğin TANAP’ı” olarak tanımlayarak şu değerlendirmeyi yaptı:
“Elektriğin TANAP’ı olarak nitelendirdiğimiz bu projeyle, temiz enerji kaynaklarından üretilen elektriğin Azerbaycan-Gürcistan-Türkiye-Bulgaristan güzergahı üzerinden Avrupa pazarlarına ulaştırılmasını hedefliyoruz. Elektrikleşmenin hız kazandığı bir dönemde attığımız bu adım, ülkelerimiz arasındaki enerji bağlarını güçlendirecek, temiz enerji ticaretine yeni imkanlar sunacak ve Avrupa’nın arz güvenliğine katkı sağlayacaktır. Dört ülkenin ortak iradesini yansıtan anlaşmanın ülkelerimiz ve bölgemiz için hayırlı olmasını diliyorum.”
Jeotermal kapasite için 2050 hedefi
Bayraktar, COP31 kapsamında gerçekleştirilen “IRENA Küresel Jeotermal Taahhüdü Üst Düzey Etkinliği”nde hükümetleri, yatırımcıları ve şirketleri, küresel jeotermal enerji arzını 2050’ye kadar 12 katına çıkarma taahhüdüne katılmaya çağırdı.
Jeotermalin COP31 gündeminin temel başlıklarından biri olduğunu belirten Bayraktar, “Elektrik ve ısı üretiminde kullanılan küresel jeotermal enerji arzını 2050’ye kadar 12 katına çıkarmayı hedefliyoruz.” dedi.
Rüzgar ve güneş enerjisindeki büyümeye jeotermalin de eşlik etmesinden memnuniyet duyduklarını ifade eden Bayraktar, bu kaynağın gece ve gündüz, her mevsim enerji sağlayarak sistemleri daha güçlü, güvenilir ve dayanıklı kıldığını söyledi. Bayraktar, jeotermalin yalnızca bir enerji kaynağı olmadığını, güvenli ve sürdürülebilir enerji geleceğinin temel unsurlarından biri olduğunu kaydetti.
Jeotermalin konut, sera ve fabrikaların ısıtılmasında kullanılabildiğine işaret eden Bayraktar, enerji tüketiminin yarısını oluşturan ısı ihtiyacının doğrudan jeotermal kaynaklarla karşılanabileceğini belirtti. Güvenilir jeotermal elektrik üretimi ve doğrudan ısı kullanımının, COP31 Başkanlığının küresel elektrifikasyon oranını 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarma hedefiyle uyumlu olduğunu söyledi.
Türkiye’nin 1,8 gigavatlık jeotermal kurulu gücüyle dünyada dördüncü sırada bulunduğunu aktaran Bayraktar, bölgesel jeotermal ısıtmanın yaklaşık 170 bin konut eşdeğerine hizmet verdiğini bildirdi. Bayraktar ayrıca seralarda kış boyunca üretim yapılabildiğini, termal turizmin de bölgelere ziyaretçi ve istihdam kazandırdığını dile getirdi.
Teknoloji erişilemeyen kaynakları mümkün kılıyor
Yeni sondaj teknikleri, gelişmiş yeraltı teknolojileri ve yenilikçi çözümler sayesinde daha önce teknik ya da mali açıdan erişilemeyen jeotermal kaynaklara ulaşılabildiğini belirten Bayraktar, teknolojik ilerlemenin küresel görünümü değiştirdiğini söyledi.
Jeotermalin artık yalnızca yanardağları veya doğal sıcak su kaynakları bulunan ülkelerle sınırlı olmadığını vurgulayan Bayraktar, her ülkenin farklı ölçekte jeotermal potansiyele sahip olduğunu ve teknolojinin bu potansiyelin daha büyük bölümünü kullanılabilir hale getirdiğini ifade etti.
Sektörde arama faaliyetlerinin yüksek risk taşıması, sermaye maliyetlerinin yükselmesi, izin süreçlerinin uzayabilmesi ve elektrik şebekeleriyle ısı ağlarının projelere hazır olmaması gibi sorunlar bulunduğunu belirten Bayraktar, çözüm için şu başlıklara ihtiyaç olduğunu söyledi:
- Daha hızlı ve kolay izin süreçleri
- Öngörülebilir ve sağlam düzenleyici çerçeve ve politikalar
- Arama riskine yönelik araçlar
- Uygun maliyetli finansman
Bayraktar, ülkelerin farklı kaynaklara ve başlangıç noktalarına sahip olduğunu, bu nedenle tek bir ulusal hedef bulunmadığını belirterek hükümetlerin enerji tercihleri üzerindeki yetkisini koruduğunu söyledi. Buna karşın ortak yön ve amacın işbirliği olduğunu vurguladı.
Bayraktar, “Jeotermali her ülkenin enerji planlarının doğal bir parçası ve küresel enerji dönüşümünün temel bir dayanağı haline getirelim. 2050’ye kadar kapasiteyi 12 katına çıkarmak son derece iddialı bir hedef. Ancak içinde bulunduğumuz dönemin gerektirdiği de tam olarak bu düzeyde bir iddia.” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye’nin 2040 enerji hedefleri
COP31 Türkiye-IEA Enerji Bakanları Toplantısı’nda da konuşan Bayraktar, enerji güvenliğinin ulusal güvenlik meselesi olduğunu belirtti. Türkiye’nin yol haritasının elektrifikasyondan geçtiğini ifade eden Bayraktar, enerji dönüşümü için uzun vadeli hedefleri açıkladı.
“Milli Enerji 2040” planına göre toplam kurulu gücün 2040’a kadar 128 gigavattan 281 gigavata çıkarılması planlanıyor. Bu kapasitenin 175 gigavatının rüzgar ve güneş enerjisinden oluşması, yenilenebilir enerjinin toplam kurulu güçteki payının ise bugünkü yüzde 63 seviyesinden yüzde 77’ye yükseltilmesi hedefleniyor.
Türkiye ayrıca dengeli, güvenilir ve düşük karbonlu enerji sisteminin temel unsurlarından biri olarak 10 gigavatlık nükleer enerji kapasitesi geliştirmeyi amaçlıyor.
Enerji verimliliğinin de stratejinin temel başlıklarından biri olduğunu söyleyen Bayraktar, Türkiye Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı’nın 2024-2030 döneminde 20,2 milyar dolarlık yatırımı harekete geçirmeyi hedeflediğini belirtti. Elektrifikasyonla birlikte enerji verimliliğinin 2040’a kadar toplam 240 milyar dolarlık tasarruf sağlayabileceğini ifade etti.
Bayraktar, enerji dönüşümü için 2040’a kadar 300 milyar dolarlık yatırım hedefi bulunduğunu açıkladı.