İran savaşı, petrol fiyatlarının yanı sıra küresel tanker taşımacılığını da sarstı. Uzayan rotalar ve Hürmüz Boğazı çevresindeki yoğunluk, gemi arzını daraltarak navlun maliyetlerini rekor seviyelere çıkardı.
ABD-Asya hattında tanker maliyeti 60 milyon dolar
ABD Körfez Kıyısı’ndan Çin’e ham petrol taşıyan bir süper tankerin navlun bedeli, ekim ayının başlarında 80 milyon dolara kadar yükseldi. Bu seviye, savaş öncesinde yıllarca görülen ortalamanın yaklaşık 10 katına denk geldi.
Ekim başındaki zirvenin ardından bir miktar gerileme yaşansa da maliyetler hâlâ yüksek. Bu hafta ABD’den Asya’ya petrol taşıyan bir süper tankerin nakliye bedeli yaklaşık 60 milyon dolar seviyesinde bulunuyor.
Valero Energy’nin Uluslararası Ham Petrol Tedarik ve Ticaretinden Sorumlu Başkan Yardımcısı Randy Hawkins, ABD Körfez Kıyısı’ndan Asya’ya petrol sevkiyatının varil başına maliyetinin 30-35 dolara çıktığını açıkladı. Hawkins, 2025 yılında ortalama maliyetin 5 dolar olduğunu belirtti.
Asya’nın ABD ham petrolü siparişi yarı yarıya azaldı
Yükselen navlun giderleri, Asya rafinerilerinin ABD ham petrolü alımlarını baskılıyor. Kasım teslimatlı ABD ham petrolü siparişleri, eylül ayına göre yaklaşık yüzde 50 düşerek 25 milyon varile indi.
Gemi takip analistleri, siparişlerin bu seviyede kalması durumunda Asya’nın kasım ayında teslim alacağı ABD ham petrolünün son yedi yılın en düşük miktarına gerileyebileceğini değerlendiriyor.
Hürmüz Boğazı çevresinde tankerler haftalarca bekliyor
Krizin temel unsurlarından biri, Hürmüz Boğazı çevresindeki petrol taşımacılığının değişmesi oldu. Umman Körfezi’nde gemiden gemiye petrol transferlerinin artması, büyük tankerlerin haftalar boyunca beklemesine yol açıyor. Bu operasyonlarda kullanılan çok büyük ham petrol tankerlerinden (VLCC) oluşan filo yaklaşık 80 gemiye ulaştı.
Kpler verileri, Irak’ın Basra kentinden Umman’ın Sohar kıyılarına yapılan gidiş-dönüş seferlerinin ortalama 23 gün sürdüğünü gösteriyor. Normal şartlarda 9-10 gün sürmesi gereken yolculukların uzaması, tankerlerin başka rotalarda kullanılmasını güçleştiriyor.
Rafineriler tedarik tercihlerinde değişikliğe gidiyor
Tanker arzındaki daralma, rafinerilerin petrol tedarik stratejilerini de değiştiriyor. Asyalı alıcılar nakliye giderlerini sınırlamak için Orta Doğu petrolüne daha fazla yönelirken teslimat esaslı alımları tercih ediyor.
Avrupa’daki rafineriler ise uzak kaynaklardan sevkiyat yapmak yerine kendilerine daha yakın tedarik noktalarına ağırlık veriyor. Bu yön değişimi, bazı petrol türlerinin fiyatını artırırken uzun mesafeli taşımacılığa bağlı türlerde indirimleri büyütüyor.
Petrol türleri arasındaki fiyat farkı açıldı
Yüksek nakliye giderleri, ham petrol türleri arasındaki fiyat makasını da genişletti.
Wood Mackenzie verilerine göre Norveç’in Johan Sverdrup petrolü, Brent’e kıyasla varil başına 24 dolarlık rekor primle işlem görüyor. Batı Afrika petrolünün bazı türlerinde ise yüksek navlun maliyetlerini telafi etmek amacıyla Brent’e göre varil başına 20 dolara ulaşan iskontolar oluştu.
ABD WTI petrolünün Midland East Houston merkezindeki primi de eylül başında 3 doların üzerindeyken 0,25 dolara geriledi.
Küresel petrol ticaretinde rota değişimi belirginleşiyor
İran savaşıyla birlikte değişen güzergâhlar, tankerlerin daha uzun süre seferde kalmasına ve küresel gemi arzının azalmasına neden oluyor. Etki yalnızca petrol taşımacılığının maliyetiyle sınırlı kalmıyor; rafinerilerin hangi ülkelerden alım yapacağını ve farklı ham petrol türlerinin fiyatlarını da yeniden şekillendiriyor.
Navlun giderlerinin yüksek seyretmesi halinde ABD’den Asya’ya petrol sevkiyatındaki zayıflığın devam etmesi ve küresel petrol ticaretindeki yön değişiminin daha görünür hâle gelmesi bekleniyor.
Sayfada yer alan bilgiler tavsiye niteliği taşımayıp yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırımcı profilinize uymayabilir.
