Küresel mazot fiyatlarındaki sert artış, çiftçilerin yakıta en çok ihtiyaç duyduğu ekim ve hasat dönemlerinde tarımsal üretim üzerindeki maliyet baskısını artırıyor. Arz sıkışıklığı, tedarik belirsizliği ve yükselen nakliye giderleri gıda enflasyonunun yeniden hızlanması riskini gündeme taşıyor.
Arzı jeopolitik gelişmeler daraltıyor
ABD-İran savaşının Hürmüz Boğazı’nda oluşturduğu aksaklıklar ile Ukrayna’nın Rus rafinerilerine yönelik saldırıları mazot arzını sınırlıyor. Avustralya’dan Brezilya’ya, Avrupa’dan ABD’ye kadar üreticiler artan yakıt maliyetleriyle mücadele ederken, tedarik sorunları ekim ve hasat takvimlerini de baskılıyor.
Traktörler, biçerdöverler, sulama pompaları ve gıdayı pazara taşıyan araçlarda kullanılan mazotun pahalanması; tarımsal üretimin gerilemesi ve gıda fiyatlarındaki artışın hızlanması riskini yükseltiyor.
Avustralya’da rekor hasat beklentisi maliyetle gölgeleniyor
Bloomberg’in haberine göre Avustralya’da çiftçiler, buğday, arpa ve kanolanın da bulunduğu ürünlerde ülke tarihinin en büyük dördüncü hasadına hazırlanıyor. Buna karşın yakıt maliyetleri geçen yıla kıyasla yüzde 50’den fazla arttı. Mazotun litre fiyatı yaklaşık 3 Avustralya dolarına ulaştı.
Ekim ve hasat dönemleri aynı anda yakıt baskısı altında
Mazot fiyatlarındaki yükseliş, büyük tarım üreticilerinin yoğun yakıt tükettiği döneme denk geldi. Avustralya ve Arjantin’de buğday hasadı bu ay başlarken Avrupa ve Rusya’da ekim çalışmaları sürüyor. Brezilya’da ise soya ekimi hız kazanıyor.
Brezilya’nın soya üretiminin yaklaşık yüzde 10’unu gerçekleştiren Rio Grande do Sul eyaletindeki çiftçiler, mazot arzındaki sıkışıklığın sürmesi halinde ekimin gecikebileceği uyarısında bulunuyor.
Rio Grande do Sul’un Pelotas kentinde çeltik ve soya üreten Fernando Rechsteiner, mazotun bulunabildiğini ancak alışılmış miktarlarda tedarik edilemediğini belirtiyor. Rechsteiner, siparişlerin hızlı biçimde teslim edilemediğini ve önceden planlama yapmak zorunda kaldıklarını söylüyor. Bölgedeki mazot fiyatlarının ABD-İran savaşının başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 40 yükseldiğini ifade ediyor.
Üreticiler bunun yanı sıra güçlü El Niño’nun etkileriyle de karşı karşıya. El Niño, Hindistan’da son on yılı aşkın dönemin en zayıf muson yağışlarına yol açarken Endonezya’daki geniş çaplı orman yangınlarını ağırlaştırdı.
ABD’de mazot fiyatları rekor seviyeye çıktı
ABD’de ortalama perakende mazot fiyatları geçen ay rekor seviyeye ulaştı. Avrupa’da vadeli mazot fiyatları da sert yükseldi.
ABD Başkanı Donald Trump, yakıt ihracatını yasaklama tehdidinde bulundu. Ancak G7 ülkeleri ve ortaklarının acil durum stoklarını piyasaya sunma konusunda uzlaşmasının ardından bu tutumundan geri adım attı. Trump, pazartesi günü maliyetleri düşürmek amacıyla vergiden muaf bir mazot türünün kullanımına yönelik kısıtlamaları gevşeten başkanlık kararnamesini imzaladı.
Yakıt faturası tarla dışındaki maliyetleri de büyütüyor
Mazot maliyetindeki artış yalnızca tarımsal üretim aşamasında etkili olmuyor; ürünlerin taşınması da pahalanıyor.
İngiltere’nin en büyük tarım üreticileri arasında yer alan Elveden Farms, patatesleri paketleme tesisinden pazara taşıyan nakliye şirketine yüzde 24 yakıt ek ücreti ödüyor. Şirketin tarım makinelerinde kullandığı mazot için yıllık faturası yüzde 40 artarak 560 bin sterline çıktı. Olağanüstü kurak geçen yazın ardından elektrik maliyetleri de yükseldi.
Elveden Genel Müdürü Andrew Blenkiron, artan giderlerin kâr marjlarını daralttığını belirterek, “Bütçe yapmak imkânsız. Bunun ne zaman biteceğini kim biliyor? Sonunda gıdanın maliyetini artırmak zorunda kalacak” dedi.
Yaklaşık 22 milyon çiftçiyi temsil eden Avrupa Birliği tarım örgütü Copa-Cogeca, mazot, gübre ve diğer girdi maliyetlerindeki artışın gıda arzını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Örgüt, fiyatların yüksek seyretmesi halinde üretimde belirgin düşüşler yaşanabileceğini bildirdi.
Küresel gıda fiyatları da yükseliyor
Mazot fiyatlarındaki sıçrama, küresel gıda fiyatlarının zaten arttığı bir dönemde gerçekleşti. Birleşmiş Milletler’in gıda fiyat göstergesi eylülde yükselişini sürdürerek 2022’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı. Bloomberg Tarım Spot Endeksi ise eylül sonunda tamamlanan üç aylık dönemde son dört yılın en güçlü çeyreklik artışını kaydetti.
