Merkez Bankası enflasyon tahminlerini yukarı çekerken Borsa İstanbul’da işlem gören gıda ve içecek şirketlerinin finansalları, yükselen fiyatların üretici kârlılığına aynı ölçüde yansımadığını ortaya koyuyor.
52 gıda şirketinin 30’u zarar açıkladı
Merkez Bankası’nın son enflasyon raporunda 2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 29,5’e, 2027 tahmini yüzde 21’e, 2028 tahmini ise yüzde 13,5’e yükseltildi. 2026 için daha önce belirlenen yüzde 24’lük hedefin gerçekleşmeyeceği de tahminlerden anlaşılıyor. 2027 ve 2028 ara hedefleri de aynı seviyelere çıkarıldı. Başka bir ifadeyle tahminler hedeflere yaklaştırılmadı; hedefler tahminlere çekildi.
Raporda küresel gıda fiyatları, enerji maliyetleri, jeopolitik gelişmeler ve arz şokları önemli enflasyon riskleri arasında sıralanıyor. Marketlerdeki fiyat artışları tüketicinin gündeminde olsa da Borsa İstanbul’da işlem gören 52 gıda ve içecek şirketinin 2026 yılı dokuz aylık finansalları, üreticilerin önemli bölümünün bu ortamda kârlılık sorunu yaşadığını gösteriyor.
Bu şirketlerin 30’u zarar açıklarken sektörün toplam net kârı 42,8 milyar TL oldu. Ancak en yüksek kârı elde eden sekiz şirketin toplam 49,4 milyar TL’lik sonucu çıkarıldığında, kalan 44 şirketin toplamı 6,6 milyar TL zarara geriliyor.
Sektör gelir ve FAVÖK açısından geriledi
Enflasyon muhasebesiyle düzeltilen verilere göre 52 şirketin toplam satış geliri, geçen yılın aynı dönemindeki 1 trilyon 30 milyar TL’den 1 trilyon 21 milyar TL’ye düştü. Toplam FAVÖK 146,5 milyar TL’den 145 milyar TL’ye inerken net kâr 41,4 milyar TL’den 42,8 milyar TL’ye yükseldi.
Net kârdaki sınırlı artışa karşın kâr açıklayan şirket sayısının 29’dan 22’ye gerilemesi, sektör genelindeki baskıyı ortaya koyuyor. Temel gıda üreticilerinin finansallarında da benzer bir tablo görülüyor.
- Ülker’in kârı 5,96 milyar TL’den 2,71 milyar TL’ye indi; düşüş yaklaşık yüzde 55 oldu.
- Tukaş, 1,42 milyar TL kârdan 692 milyon TL zarara geçti.
- Pınar Süt 517 milyon TL, Banvit 1,02 milyar TL, Dardanel 2,05 milyar TL zarar açıkladı.
- Ulusoy Un, 63,2 milyar TL satışa rağmen 70 milyon TL zarar etti.
- Söke Un 167 milyon TL, Eksun Gıda 62 milyon TL, Oba Makarna 673 milyon TL zarar yazdı.
Marketlerde un, makarna ve süt ürünlerinin fiyatları yükselirken bu ürünleri üreten şirketlerin önemli bölümü zarar ediyor. Bunun nedeni yalnızca satış fiyatı değil; hammadde, enerji, işçilik, ambalaj, lojistik ve finansman giderlerinin tamamı üreticinin maliyetini artırıyor. Tüketicinin alım gücü sınırlı olduğu için şirketler her maliyet artışını fiyatlara yansıtamıyor. Fiyatı yükseltmek müşteri kaybı, yükseltmemek ise marj daralması riski yaratıyor.
Faaliyet kârı net sonuca yansımadı
Bilançolardaki en dikkat çekici ayrışmalardan biri FAVÖK ile net sonuç arasında görülüyor. Tukaş 1,97 milyar TL FAVÖK üretmesine karşın 692 milyon TL zarar açıkladı. Pınar Süt’ün FAVÖK’ü 796 milyon TL olurken net zararı 517 milyon TL olarak gerçekleşti. Kent Gıda 926 milyon TL FAVÖK’e rağmen 238 milyon TL, Altınkılıç 801 milyon TL FAVÖK’e karşın 447 milyon TL, Selva Gıda ise 90 milyon TL FAVÖK’e karşılık 542 milyon TL zarar açıkladı.
FAVÖK ile net kâr arasındaki farkın tamamını faiz giderleriyle açıklamak mümkün değil. Amortisman, vergi, parasal pozisyon kayıpları ve diğer giderler de neticeyi etkiliyor. Bununla birlikte yüksek faiz ortamı, işletme sermayesinin borçla finanse edilmesini, stok taşınmasını ve mevcut kredilerin çevrilmesini daha pahalı hale getiriyor.
Sektör genelinde 145 milyar TL FAVÖK üretilirken net kâr 42,8 milyar TL’de kaldı. Merkez Bankası enflasyonu düşürmek amacıyla sıkı para politikası uygularken yüksek finansman maliyetleri, özellikle borçlu üreticilerin kârlılığı üzerinde baskı yaratıyor. Faiz indirimi enflasyon ve kur beklentileri açısından risk taşırken, faizin yüksek tutulması üreticilerin finansman yükünü ağırlaştırıyor.
Gıda şirketleri arasında belirgin ayrışma var
Şirketlerin operasyonel kârlılıkları da aynı değil. Türk Tuborg yüzde 30,7 FAVÖK marjıyla çalışırken Ulusoy Un’da bu oran yüzde 1,3, Banvit’te yüzde 0,5, Söke Un’da ise yüzde 3,4 seviyesinde kaldı. Bu tablo, bazı temel gıda üreticilerinin her 100 TL’lik satıştan birkaç liralık operasyonel kârı dahi elde etmekte zorlandığını gösteriyor.
Yüksek enflasyon, bütün şirketlerin fiyatları sınırsız biçimde artırabildiği anlamına gelmiyor. Marka gücü, ihracat, döviz geliri, ölçek ve borçluluk düzeyi sonuçları farklılaştırabiliyor.
Coca-Cola İçecek kârını yaklaşık yüzde 23 artırırken Türk Tuborg kârlılığını büyük ölçüde korudu. Çitlekçi, Armada Gıda ve Yayla Gıda da milyar liranın üzerinde net kâr açıklayan şirketler arasında yer aldı. Tat Gıda 68 milyon TL zarardan 483 milyon TL kâra, Kervan Gıda ise 329 milyon TL zarardan 257 milyon TL kâra geçti.
Dolayısıyla aynı ekonomik koşullar şirketlere aynı sonucu doğurmuyor. İş modeli ve finansal yönetim, enflasyon kadar belirleyici olabiliyor.
Market zincirlerinde kârlılık tablosu
Gıda fiyatları gündeme geldiğinde eleştirilerin önemli bölümü market zincirlerine yöneliyor. Ancak 2026’nın ilk dokuz aylık finansalları, perakendeciler arasında da büyük farklar bulunduğunu gösteriyor.
| Şirket | Satış | Net sonuç | Net kâr marjı |
|---|---|---|---|
| BİM | 720,5 milyar TL | 26,15 milyar TL kâr | yüzde 3,6 |
| Migros | 398 milyar TL | 4,59 milyar TL kâr | yüzde 1,2 |
| Şok Marketler | 270 milyar TL | 437 milyon TL zarar | – |
| Bizim Toptan | – | 679 milyon TL zarar | – |
| CarrefourSA | – | 5,77 milyar TL zarar | – |
BİM’in 720,5 milyar TL satış üzerinden açıkladığı 26,15 milyar TL net kâr ilk bakışta yüksek görünse de net kâr marjı yüzde 3,6 oldu. Şirket, her 100 TL’lik satıştan yaklaşık 3,6 TL net kâr elde etti. Migros 398 milyar TL satışa karşılık 4,59 milyar TL kâr açıklarken net kâr marjı yüzde 1,2’de kaldı. Şok Marketler 270 milyar TL satış yapmasına rağmen 437 milyon TL zarar etti. Bizim Toptan’ın zararı 679 milyon TL, CarrefourSA’nın zararı ise 5,77 milyar TL oldu.
Benzer ürünleri satan market zincirleri arasındaki kârlılık farkı yalnızca fiyatlarla açıklanamaz. Stok yönetimi, mağaza verimliliği, tedarik koşulları, personel ve kira giderleri ile finansman yapısı da sonuçta etkili.
Bu durum marketlerin fiyat politikalarının incelenmemesi gerektiği anlamına gelmiyor. Aksine, üreticiden tüketiciye uzanan zincirin daha şeffaf şekilde değerlendirilmesi gerekiyor. Üreticinin zarar ettiği, perakendecilerin bir bölümünün de kâr elde edemediği bir ortamda tüketicinin neden daha yüksek fiyat ödediği açıklığa kavuşturulmalı. Fiyat artışının hangi aşamada oluştuğu; hammadde, üretim, dağıtım ya da perakende aşamasında mı ortaya çıktığı temel araştırma başlıkları arasında yer alıyor.
Merkez Bankası açısından zor denge
Merkez Bankası 2026 yıl sonu enflasyonunu yüzde 29,5, 2027’yi yüzde 21, 2028’i ise yüzde 13,5 olarak tahmin ediyor. Gıda fiyatları yükselirken üreticilerin önemli bölümünün zarar etmesi, enflasyonla mücadeledeki temel çelişkiyi ortaya koyuyor: Tüketici daha fazla öderken üretici her zaman daha fazla kazanamıyor.
Faizleri yüksek tutmak enflasyonla mücadeleyi desteklerken borçlu şirketlerin finansman yükünü artırıyor. Faiz indirimi ise enflasyon ve kur beklentileri bakımından risk taşıyor. Bu nedenle ekonomi yönetimi açısından denge oldukça zor; bir tarafta fiyat istikrarı, diğer tarafta üreticilerin sürdürülebilir kârlılığı bulunuyor.