Financial Times, Türkiye’de 131 yatırım fonunun tasfiye sürecine girmesi ve 455 binden fazla yatırımcının etkilenmesiyle sonuçlanan krizde, daha önce yapılan uyarıların neden karşılık bulmadığını araştırdı.
FT’den fon krizine “Fonzi” tanımı
John Paul Rathbone imzalı 4 Kasım tarihli araştırmada gazete, “fon” ile saadet zincirlerini ifade eden “Ponzi” kavramlarını birleştirerek bazı yatırım fonlarındaki olağanüstü getiri ve fiyat hareketlerini “Fonzi” olarak nitelendirdi.
Haberde tasfiye kapsamındaki 131 fonun yaklaşık 20 milyar dolarlık varlık büyüklüğünü temsil ettiği belirtildi. Bu tutarın yatırımcıların kesinleşmiş zararını değil, tasfiye sürecindeki fonların toplam varlık büyüklüğünü gösterdiği vurgulandı.
Eski MASAK yöneticisinin uyarıları
FT’nin haberinde eski MASAK Başkan Yardımcısı Ramazan Başak’ın açıklamalarına da yer verildi. Başak, sermaye piyasalarındaki şüpheli işlemler konusunda yetkilileri birçok kez uyardığını, ancak bu uyarıların dikkate alınmadığını ileri sürdü.
Gazetenin aktardığına göre Başak, Tera Grubu’na bağlı bazı fonların olağanüstü getirilerini sorgulamasının ardından nisan ayında yanıltıcı bilgi yayma şüphesiyle gözaltına alındı. Serbest bırakılan Başak, hakkındaki suçlamaları kabul etmedi.
Meclis ve uluslararası kurumlardaki uyarılar
Financial Times, risk işaretlerinin TBMM’de de daha önce gündeme taşındığını yazdı. İYİ Parti Milletvekili Ayyüce Türkeş Taş’ın Aralık 2025’teki konuşmasında sermaye piyasalarındaki havuz işlemleri, manipülasyon ve kendi kendine alım satım iddialarını gündeme getirdiği belirtildi. Muhalefetin araştırma önergesinin ise reddedildiği aktarıldı.
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in daha önce benzer risklere dikkat çektiği hatırlatılırken, Financial Times Aralık 2025’te Finansal İstikrar Komitesi’nde bazı portföy yönetim şirketlerinin ekonomik gerçeklerle açıklanamayan fiyat hareketlerinin de ele alındığını bildirdi.
Uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI’ın haziran ayında yaptığı uyarı da araştırmada yer aldı. MSCI, Türkiye’deki bazı hisselerde koordineli alım satımların fiyat oluşumunu bozabileceğine dikkat çekmişti.
Kripto varlık analiz platformu Coinradar’ın kurucu ortağı Cenk Gültekin, şüpheli işlemlerin önemli bir bölümünün kamuya açık biçimde gerçekleştiğini söyledi. Gültekin, işlemler düzenleyici kurumların ekranlarında görülebilirken neden daha erken müdahale edilmediğini sorguladı.
Tera fonunda yüzde 4 bin 233 getiri
FT, krizin merkezindeki Tera Grubu ve kurucusu Emre Tezmen’e de geniş yer ayırdı. Şirket sunumlarını inceleyen gazete, Tera’nın TLY kodlu fonunun 2025 yılında yüzde 4 bin 233 getiri sağladığını, aynı dönemde Borsa İstanbul’un getirisinin yüzde 13’te kaldığını yazdı.
Haberdeki analize göre bazı fonlar, birbiriyle bağlantılı şirketlerin hisselerinde yoğun pozisyon aldı. Bu alımlar fiyatları yukarı taşırken, yükselen değerler fonların net varlık değerlerine ve açıklanan getirilerine yansıdı. Yüksek getiriler yeni yatırımcıları çekerken, fona giren kaynakların aynı ya da bağlantılı şirketlerin hisselerinde yeniden kullanılması fiyat artışlarını besleyen bir döngü oluşturdu.
Özata Denizcilik hisseleri beş ayda yüzde 1600 yükseldi
Financial Times, bu sürece Özata Denizcilik hisselerini örnek gösterdi. Habere göre Tera fonları, nisan ayında yaklaşık 281 liradan hisse toplamaya başladı ve ağustos sonu itibarıyla şirketin piyasada işlem gören paylarının yaklaşık yüzde 96’sına sahip oldu.
Özata Denizcilik hisseleri eylül ortasında yaklaşık 5 bin liraya çıkarak beş ayda yüzde 1600 civarında değer kazandı. Fon krizinin ardından hisselerde sert düşüş görüldü.
FT, söz konusu hareketlerin finans dünyasında “pump and dump” adı verilen, fiyatların yapay olarak yükseltilmesinin ardından satış yapılmasına dayanan yöntemi hatırlattığını belirtti.
400’den fazla kişi hakkında adli işlem
Gazete, soruşturmanın portföy yönetim şirketleriyle sınırlı olmadığını ve 400’den fazla kişi hakkında adli işlem yürütüldüğünü yazdı. 100’ü aşkın kişinin tutuklandığı, tutuklular arasında Borsa İstanbul’un eski başkanı, eski bir Cumhurbaşkanlığı danışmanı, eski bir Merkez Bankası başkan yardımcısı ve Türkiye Sigorta’nın eski üst düzey yöneticilerinin bulunduğu aktarıldı.
Haberde, AK Parti Genel Başkan Yardımcılığı görevinden istifa eden Fatma Betül Sayan Kaya ile eşinin Özata Denizcilik hisselerine yönelik işlemlerine de değinildi. Kaya, işlemlerden elde ettiği 2 milyar lirayı aşan kazancı gönüllü olarak iade ettiğini açıklarken içeriden bilgi aldığı veya hukuka aykırı işlem yaptığı iddialarını reddetti.
Şimşek: Sorunlu alan karantinaya alındı
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sorunlu alanın karantinaya alındığını ve ilgili fonların sektörün yaklaşık yüzde 10’unu oluşturduğunu belirterek finansal sistem açısından sistemik risk bulunmadığını söyledi.
Financial Times ise olayın Türkiye sermaye piyasalarına duyulan güven bakımından önemli sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekti.
Krizin piyasalara yansıması
FT’nin değerlendirmesine göre gelişmeler, hisse senedi piyasalarının yanı sıra şirket tahvili piyasası üzerinde de baskı oluşturdu. Aynı dönemde borsadaki değer kaybına ve net döviz rezervlerindeki düşüşe işaret edildi.
Bürümcekçi Research tahminlerine göre net döviz rezervleri, krizin başlangıcından bu yana 30 milyar dolardan fazla azalarak 38 milyar dolara geriledi. Gazete, bu gelişmelerin tamamının doğrudan fon krizinden kaynaklandığı sonucuna varmadı; ancak finansal piyasalardaki güven kaybının ekonomide daha geniş etkiler yaratabileceğini değerlendirdi.
Uyarılar neden zamanında sonuç vermedi?
Financial Times’ın araştırmasındaki temel sorulardan biri, kriz açığa çıkmadan önce gündeme getirilen risklere neden zamanında müdahale edilmediği oldu.
Eski MASAK yöneticisi Ramazan Başak’ın açıklamaları, TBMM’deki tartışmalar, Finansal İstikrar Komitesi’nin değerlendirmeleri ve MSCI’ın uyarıları birlikte ele alındığında, şüpheli işlemlerin neden daha erken engellenemediği sorusu öne çıktı.
Gazete, Türkiye sermaye piyasalarında güvenin yeniden kurulması için adli soruşturmaların yanı sıra düzenleme ve denetim mekanizmalarının da güçlendirilmesi gerektiğine dikkat çekti.
