Yüksek faizlerin gelişmekte olan ülkelerde borç maliyetini artırması, yaklaşık 40 ülkeyi kapsayabilecek yeni bir finansman modelinin gündeme gelmesine yol açtı. Rockefeller Foundation ile kalkınma finansmanı uzmanlarının hazırladığı “Growth and Investment Reset” planı, borçları henüz sürdürülebilir olan ancak finansman sıkışıklığı yaşayan ülkelerin krize girmeden desteklenmesini hedefliyor.
Yeni modelde IMF ve Dünya Bankası merkezde
Öneri; IMF’nin uzun vadeli ve uygun maliyetli ayrı bir finansman programı kurmasını, Dünya Bankası’nın kredi ve garanti kapasitesini genişletmesini, Çin gibi ikili kreditörlerin vadeleri uzatmasını ve özel sektör borçlarının daha düşük maliyetle yeniden finanse edilmesini öngörüyor. Amaç, yeni kaynakların yalnızca eski borçları kapatmak yerine büyüme, altyapı ve yatırım programlarında kullanılması.
Faiz ödemeleri kamu kaynaklarını zorluyor
Çalışmanın yazarlarından Christina Segal-Knowles’a göre gelişmekte olan ülkelerde faiz ödemeleri ortalama olarak kamu gelirlerinin yüzde 10’unu aşmış durumda. On ülkede yalnızca faiz ödemeleri, altyapı, eğitim, sağlık ve diğer kamu yatırımlarına ayrılan toplam kaynağın üzerine çıktı. Pandemi döneminde düşük faizle alınan dış borçların vadeleri yaklaşırken, daha yüksek küresel faizler refinansman maliyetlerini artırıyor.
Çin ve özel kreditörlere de görev düşüyor
Plan, IMF ve Dünya Bankası finansmanının Çin gibi resmi ikili kreditörlere olan borçları kapatmak için kullanılmasına karşı çıkıyor. Bunun yerine Çin başta olmak üzere resmi kreditörlerden borçların çevrilmesi veya vadelerin uzatılması, çok taraflı kalkınma bankalarından ise garanti desteği sağlanması isteniyor. Dünya Bankası, Inter-Amerikan Kalkınma Bankası ve Afrika Kalkınma Bankası bu tür garantileri daha önce bazı ülkelerin borç maliyetlerini düşürmek için kullandı.
Bangkok toplantıları kritik aşama olabilir
IMF ve Dünya Bankası’nın gelecek hafta Bangkok’ta düzenleyeceği yıllık toplantılarda gelişmekte olan ülkelerin borç yükünün ana gündemlerden biri olması bekleniyor. Enerji maliyetleri, gerileyen dış yardımlar, iklim kaynaklı ekonomik kayıplar ve yüksek faizler düşük ve alt-orta gelirli ülkelerin finansmana erişimini daraltıyor. Uzmanlar planı gelecek yıl İngiltere dönem başkanlığındaki G20 gündemine taşımayı amaçlıyor.
Georgieva’dan politika adımı çağrısı
IMF Başkanı Kristalina Georgieva, Tayland’daki IMF-Dünya Bankası Yıllık Toplantıları öncesinde Singapur’da yaptığı konuşmada yapay zeka, enerji fiyatları ve kamu borçlarının küresel ekonomide belirsizliği artırdığını söyledi. Düşük büyümenin yükseltilmesi için acil politika adımları çağrısı yapan Georgieva, küresel kamu borcunun GSYH’nin yüzde 100’ünü aşacağını belirterek hükümetlerden bütçe disiplini uygulamalarını ve yapay zekaya hazırlanmalarını istedi.
