UNCTAD, dünya ekonomisinin 2026’da yüzde 2,6 büyüyeceğini öngörerek 2025’teki yüzde 2,9’luk performansa göre yavaşlama beklediğini açıkladı. Gelişmekte olan ekonomilerde büyümenin yüzde 4,7’den yüzde 4’e gerilemesi beklenirken, küresel ticaretin yüzde 4 genişleyeceği tahmin edildi.
Küresel ticaretin görünümünde enerji etkisi
9 Ekim’de Cenevre’de yayımlanan 2026 Ticaret ve Kalkınma Raporu’na göre mal ve hizmet ticareti, sabit fiyatlarla yaklaşık yüzde 4 artacak. 2025’te 35 trilyon dolarla tarihi zirveye çıkan ticaret değerlerindeki yükselişte, Orta Doğu’daki enerji şokunun tetiklediği fiyat artışlarının etkili olması bekleniyor. Çin ile ABD arasındaki ticaret hacmi 2024’ten bu yana yüzde 20’den fazla daralırken Doğu Asya ekonomileri, Çin ve Kuzey Amerika ile ilişkilerini genişletti.
Asya büyümenin merkezinde kalacak
UNCTAD, Asya’nın 2026’daki küresel ekonomik büyümenin yüzde 59’unu sağlayacağını tahmin etti. Hindistan için yüzde 7,3, Çin için yüzde 4,5 ve Endonezya için yüzde 5,2 büyüme öngörülürken Kırgızistan’da yüzde 8,8, Özbekistan’da yüzde 7,9, Vietnam’da yüzde 7,8, Moğolistan’da yüzde 7 ve Tacikistan’da yüzde 6,6 oranları paylaşıldı. Buna karşın gelişmekte olan ülkelerin çoğunda gelişmiş ekonomilerle gelir farkını kapatma sürecinin 2010’lu yılların ortasından beri durduğu belirtildi.
Yapay zekâda getiriler sınırlı kesimde toplanıyor
Raporda Doğu Asya’nın yarı iletkenler ve ileri bilgi işlem teknolojilerindeki rolüne dikkat çekilirken yapay zekâ bağlantılı ürünlerin mal ticaretindeki büyümenin başlıca unsurlarından biri olduğu ifade edildi. Gelişmiş bir yapay zekâ sunucu sisteminde izlenebilen katma değerin yüzde 68’inin vergi sonrası kârlardan oluştuğu, çalışanların payının ise yüzde 15’in altında kaldığı tespit edildi.
Stratejik yatırımlar ve enerji baskısı
2020-2025 döneminde yarı iletkenler, enerji dönüşümü teknolojileri ve yapay zekâ altyapısındaki yeni yatırımların yaklaşık yüzde 70’i gelişmiş ekonomilere yöneldi. Yarı iletken yatırımlarında bu ülkelerin payı yüzde 79, yapay zekâ altyapısı ve bağlantılı teknolojilerde yüzde 64 oldu. Kritik minerallerde ise yeni doğrudan yabancı yatırımların yaklaşık yüzde 60’ı gelişmekte olan ülkelere gitti; Afrika’nın kobalt üretimindeki ağırlığına rağmen yeşil tedarik zincirlerindeki katma değer payı yüzde 1’in altında kaldı.
UNCTAD, Orta Doğu’daki çatışmalar sonrasında Brent petrolün varil fiyatının 70 dolardan 110 doların üzerine çıktığını, enerji ve borçlanma maliyetlerindeki artışın gelişmekte olan ülkeleri zorladığını bildirdi. Resmi kalkınma yardımlarının 2026’da yaklaşık yüzde 7 azalması ve üst üste üçüncü kez gerilemesi beklenirken, yardımların bağışçı ülkelerin gayrisafi millî gelirlerine oranının yüzde 0,23’e düşebileceği belirtildi. Kuruluş; yenilenebilir enerji, sanayi ve teknoloji politikalarının güçlendirilmesini, yatırımların yerli tedarikçilerle bağının artırılmasını ve bölgesel ekonomik iş birliklerinin geliştirilmesini önerdi.
