Türkiye’de asgari ücret, 70 yılı aşan geçmişi, çalışma hayatındaki yaygın kullanımı ve 2027 yılına ilişkin zam beklentileriyle ekonomi gündeminin merkezindeki yerini koruyor. Ücretin düşük gelirli çalışanları koruma işlevi, kapsamının genişlemesi ve giderek ortalama ücrete dönüşmesi sistemdeki yapısal sorunları belirginleştiriyor.
Asgari ücret uygulaması 1951’de başladı
Asgari ücretin yasal temeli, 1936 tarihli 3008 sayılı İş Kanunu ile atıldı. Ancak düzenlemenin fiilen uygulanması 1951 yılını buldu. Böylece ücretin alt sınırını belirleyen sistem, Türkiye’de çalışma hayatının temel unsurlarından biri haline geldi.
Kapsam genişledi, iki istisna korundu
Genel uygulamada tüm iş kolları için tek bir asgari ücret belirleniyor. 2003’te yürürlüğe giren yeni İş Kanunu ile tarım işçileri, gazeteciler, gemi adamları ve hava yolu çalışanları da kapsama dahil edildi. Bununla birlikte sistemde iki temel istisna bulunuyor.
Ücreti 15 üyeli komisyon belirliyor
Asgari ücret kararını işçi, işveren ve devlet temsilcilerinden oluşan 15 üyeli Asgari Ücret Tespit Komisyonu alıyor. İşçi kesimini TÜRK-İŞ, işveren tarafını ise TİSK temsil ediyor.
2027 için yıllık artış modeli öne çıkıyor
Mevzuat, asgari ücretin en geç iki yılda bir belirlenmesini zorunlu tutuyor. Buna karşın uygulamada yıllık artış modeli benimsenmiş durumda. Ekonomik şartların gerekli kılması halinde komisyonun yıl içinde yeniden toplanmasının önünde yasal bir engel bulunmuyor.
Asgari ücret ortalama ücrete dönüşüyor
Türkiye’de asgari ücretle çalışanların toplam çalışanlar içindeki payının %40’ın altına inmediği, asgari ücretin biraz üzerindeki ücretler de hesaba katıldığında oranın %60’a ulaştığı belirtiliyor. Gelişmiş ekonomilerde ise bu oran %3-4 seviyesinde bulunuyor.
Bu tablo, asgari ücretin yalnızca en düşük ücret düzeyini belirleyen bir taban olmaktan çıkarak ortalama ücrete yaklaştığını gösteriyor. Sonuç olarak çalışanların nitelik ve verimlilik farklarının ücretlere yansıması zorlaşıyor.
41 kanundaki atıf maliyet baskısını artırıyor
Başlangıçta sosyal koruma aracı olarak tasarlanan asgari ücret, bugün 41 kanunda doğrudan referans alınıyor. İdari para cezaları, vergi muafiyetleri, esnaf oda aidatları ve belediye telif ödemeleri gibi çok sayıda kalemin asgari ücrete bağlanması, her artışın ekonomi genelinde maliyet baskısı oluşturmasına neden oluyor.
Açlık sınırı ile net ücret arasındaki fark
Türk-İş’in Ekim 2026 verilerine göre dört kişilik bir ailenin açlık sınırı 38.024 TL, yoksulluk sınırı 123.856,80 TL olarak açıklandı. Bekâr bir çalışanın aylık yaşam maliyeti ise 49.124,30 TL seviyesinde bulunuyor.
Mevcut net asgari ücret 28.075,50 TL olurken, bu tutarla ekim ayındaki açlık sınırı arasında yaklaşık 10 bin TL fark var. Net ücret ile bekâr bir çalışanın yaşam maliyeti arasındaki fark ise 21 bin TL’yi aşıyor.