Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın imzaladığı Mekke Ortak Savunma Anlaşması, Meclis Başkanlığı’na iletildi. Anlaşmanın önümüzdeki günlerde kanun teklifi haline getirilerek Dışişleri Komisyonu’na gönderilmesi bekleniyor.
Anlaşma komisyonda görüşülecek
Meclis Başkanı Kurtulmuş’un anlaşmayı imzalamasının ardından metnin kanun teklifi olarak Türkiye Büyük Millet Meclisi Dışişleri Komisyonu’na sevk edilmesi öngörülüyor. Komisyondaki kabul sürecinin tamamlanması halinde anlaşma Genel Kurul’un gündemine taşınacak.
Ortak savunma ve karşılıklı destek çerçevesi
Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın maddeleri de açıklandı. Metinde Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Pakistan İslam Cumhuriyeti Hükümeti ve Suudi Arabistan Krallığı Hükümeti “Taraf”, “Taraflar” veya “Çekirdek Taraflar” olarak tanımlanıyor.
Anlaşmanın temelinde egemenliğe karşılıklı saygı, Birleşmiş Milletler Şartı, uluslararası hukuk ve ilgili iç hukuk ilkeleri bulunuyor. Taraflar, mevcut savunma işbirliği mekanizmalarını, koordinasyonu ve entegrasyonu ortak savunma anlaşması çerçevesine taşımayı kabul ediyor.
Metin; silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğinin, hazırlık düzeyinin ve etkinliğinin artırılmasını, savunma işbirliğinin geliştirilmesini ve üç ülke halkları arasındaki dostluk ve kardeşlik bağlarının güçlendirilmesini hedefliyor.
Taraflar, birbirlerinin iç işlerine karışmama, egemen eşitlik, toprak bütünlüğü ve uluslararası kabul görmüş sınırların ihlal edilemezliği ilkelerini teyit ediyor. Bağımsızlık, egemenlik veya toprak bütünlüğüne yönelik silahlı saldırı halinde gerekli karşılıklı destek tedbirlerinin uygulanacağı belirtiliyor.
Taraflardan birine yönelik dış kaynaklı silahlı saldırı, bütün taraflara yapılmış kabul edilecek. Böyle bir durumda saldırıya uğrayan tarafa, karşılıklı yardım imkanlarının tamamı kullanılarak derhal destek verilmesi öngörülüyor. Sağlanacak yardımın kapsamı ve niteliği, ihtiyaçların objektif değerlendirilmesinin ardından belirlenecek; taraflar, askeri imkan ve kabiliyetler dahil mevcut olanakları çerçevesinde, Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51’inci Maddesi’ndeki meşru müdafaa hakkı doğrultusunda işbirliği yapacak.
Terörle mücadele ve güvenlik istişareleri
Taraflar, anlaşmanın 2’nci Maddesi kapsamında savunma, savunma sanayii ve güvenlik alanlarında yakın işbirliği kuracak. Silahlı kuvvetler arasındaki ilişkiler geliştirilecek ve savunma işbirliğini güçlendirmek için üzerinde uzlaşılan faaliyetler uygulanacak.
Uluslararası güvenlik meselelerinde düzenli istişare yapılması da anlaşmanın hükümleri arasında yer alıyor. Üç ülke, hayati çıkarlarını ve ulusal güvenliklerini korumak, tehdit ve tehlikeleri ortadan kaldırmak amacıyla ortak değerlendirmelere dayalı bireysel ve müşterek tedbirler geliştirecek.
Taraflar ayrıca bölgesel ve uluslararası istikrarı ve güvenliği olumsuz etkileyen terörizmin tüm çeşitleri ve tezahürleriyle mücadelede, operasyonel düzey de dahil olmak üzere mevcut işbirliğini ve ortak çabaları artıracak.
Ortak eğitim, tatbikat ve savunma sanayii işbirliği
Anlaşma, savaş ve barış dönemlerinde savunma kapasitesinin geliştirilmesi için savunma kurumları arasında personel değişimi, ortak eğitim programları ve tatbikatlar yapılmasını teşvik ediyor. Silahlı kuvvetlerin birlikte çalışabilirliğini artırmak amacıyla konuşlanma ve faaliyetler de desteklenecek.
Taraflar, karşılıklı mutabakatla savunma sanayii kurumları arasında teknoloji paylaşımını, ortak teknoloji geliştirilmesini, ortak üretimi ve kuruluşlar arası işbirliğini destekleyecek. Bu kapsamda öne çıkan başlıklar şöyle:
- Savunma alanında ortak üretimin teşvik edilmesi,
- Uzmanlık gerektiren teknolojilerde ortak Ar-Ge projeleri yürütülmesi ve savunma inovasyonunun hayata geçirilmesi,
- Tarafların topraklarında, herhangi bir tarafın uzmanları aracılığıyla insan kaynağı yetiştirilmesi ve askeri sanayinin desteklenmesi,
- Savunma sanayii, savunma Ar-Ge’si ve inovasyon alanlarında uzmanlık ile edinilen derslerin paylaşılması,
- Tarafların karşılıklı mutabakatla belirleyeceği diğer işbirliği alanları.
Stratejik komite ve sekretarya kurulacak
Ortak savunmaya stratejik yön vermek, savunma ve güvenlik işbirliğini ilerletmek ve anlaşmanın uygulanması sırasında çıkabilecek sorunları ele almak üzere “Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi” oluşturulacak. Komite; tarafların Dışişleri Bakanları, Savunma Bakanları ve Genelkurmay Başkanlarından meydana gelecek.
Taraflar arasında dönüşümlü olarak ev sahipliği yapılacak komite toplantıları yılda iki kez düzenlenecek. Liderler ise gerekli görülmesi halinde yılda bir kez bir araya gelebilecek. Komite, ihtiyaç duyduğu takdirde alt komiteler kurabilecek.
Anlaşmada yer alan işbirliği başlıklarının uygulanması için gerektiğinde taraflar arasında yeni anlaşmalar veya protokoller müzakere edilecek. Komite, çekirdek tarafların oydaşmasıyla başka tarafların anlaşmaya katılımına ilişkin usul ve esasları belirleyip onaylayabilecek.
Komiteye hizmet vermek üzere merkezi Suudi Arabistan Krallığı’nda bulunan bir Sekretarya kurulacak. Sekretarya, Suudi Arabistan Krallığı ile bir merkez anlaşması yapacak. Sekretaryanın işleyişi, teşkilat yapısı ve kuruluş usulleri, çekirdek tarafların oydaşmasıyla daha sonra belirlenecek.
Sekretaryaya, çekirdek taraflar arasında dönüşümlü olarak üç yıllığına görevlendirilecek bir Genel Sekreter başkanlık edecek. İlk Genel Sekreter Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı olacak.
Anlaşmadaki bu düzenlemelerin, taraflar arasında mevcut askeri işbirliği komitelerinin çalışmalarını etkilemeyeceği de hükme bağlanıyor.
İstihbarat ve lojistik destek düzenlemesi
Taraflar, istihbarat işbirliğini derinleştirmek ve gerekli koordinasyonu sağlamak amacıyla; bilgi güvenliği, verilerin korunması ve gizlilik kurallarına uyarak, karşılıklı mutabakatla belirlenen güvenli kanallar üzerinden istihbarat paylaşacak.
Lojistik destek hizmetlerinin bulunabilirliği ve uyumluluğuna bağlı olarak barışta, savaşta ve diğer olağanüstü durumlarda taraflar birbirlerine silah, mühimmat, yakıt, yedek parça ve diğer teçhizat dahil lojistik destek sağlayacak.
Uluslararası hukuk ve tarafların ilgili iç hukukları saklı kalmak üzere, anlaşmanın uygulanmasında metin hukuki dayanak olarak kabul edilecek; ihtiyaç halinde ilave yasal düzenlemeler önerilebilecek.
Anlaşma, tarafların daha önce imzaladığı uluslararası anlaşmalardan doğan hak ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmayacak.
