Katar arabuluculuğunda ABD ile İran arasında yürütülen dolaylı temaslarda henüz somut ilerleme sağlanamazken, Tahran yönetimi çatışmaların sona ermesi için Washington’a ilettiği 7 koşulun eksiksiz uygulanmasını istiyor.
İran’ın müzakere masasındaki öncelikleri
ABD ile İran arasındaki gerilim sürerken Katar basınında görüşmelerde ilerleme kaydedildiği yönünde haberler yayımlandı. Ancak sahada henüz kayda değer bir gelişme yaşanmadı.
ABD Başkanı Donald Trump’ın 3 Kasım’daki ara seçimlerin ardından İran’a saldırı emri verebileceği öne sürülüyor. Uluslararası basındaki iddialara göre İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da yeni bir askeri operasyon için Trump üzerindeki baskıyı artırıyor. Tahran ise olası saldırıların çatışmayı daha geniş bir bölgeye yayabileceği uyarısında bulunuyor.
İran’ın taleplerinin ayrıntılarıyla ilgili açıklamalar tamamen örtüşmese de koşulların, daha önce imzalanan 14 maddelik mutabakat zaptının özellikle 1, 2, 4, 10 ve 11’inci maddeleriyle benzerlik gösterdiği belirtiliyor.
Deniz ablukasının kaldırılması ve varlıkların serbest bırakılması
Tahran’ın yedi şartı içinde ilk sırada ABD’nin İran’a uyguladığı deniz ablukasının sona erdirilmesi yer alıyor.
ABD ve İsrail saldırılarıyla başlayan çatışmalar sırasında İran, Hürmüz Boğazı’ndaki gemi geçişlerini durdurmuştu. Washington da buna karşılık deniz ablukası başlatmıştı. 17 Haziran’da imzalanan çerçeve anlaşmasının ardından İran boğazı yeniden açarken ABD ablukayı kaldırmıştı. Mutabakatın uygulanmasında yaşanan sorunlar sonrasında Tahran, temmuz ayında Hürmüz Boğazı’nı tekrar kapattı; ABD de ablukayı yeniden uygulamaya koydu.
İran, savaşın sona ermesi için öncelikle ablukaya son verilmesini talep ediyor. Tahran ayrıca önceki çerçeve anlaşmasında da gündeme gelen, yaklaşık 100 milyar dolar değerindeki dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını istiyor. Bu konu haziran ayında imzalanan mutabakata dahil edilmesine rağmen bugüne kadar hayata geçirilmedi.
Yaptırımların kaldırılması ve ABD varlığının azaltılması
İran, ABD yaptırımları sona ermeden savaşı bitirmeyeceğini bildiriyor. Tahran bunun yanı sıra petrol ihracatına ilişkin muafiyetlerin yeniden uygulanmasını talep ediyor.
Bir diğer beklenti ise ABD’nin Orta Doğu’daki askeri varlığını azaltması. Ancak bu talebin, savaş sonrasında Umman Denizi’nde konuşlandırılan ABD donanmasını mı yoksa bölge ülkelerindeki askeri üsleri mi kapsadığı açıklanmış değil.
Hürmüz Boğazı ve bölgesel çatışmalar
İran, Umman ile arasında Hürmüz Boğazı’nda oluşturulan yeni deniz geçiş güzergahının ABD tarafından tanınmasını ve alternatif rotaların kullanıma kapatılmasını da şartlar arasında sayıyor.
Tahran ayrıca Lübnan’ın da dahil olduğu tüm cephelerde çatışmaların durdurulmasını istiyor.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ise Al Jazeera’ye yaptığı açıklamada iki ek koşul açıkladı. Rızai, ABD’nin İran’ın iç işlerine müdahalesinin sona ermesini ve Washington’ın Tahran yönetimine karşı gruplarla iş birliğini kesmesini talep ettiklerini söyledi.
Bu iki konu Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin açıklamalarında yer almasa da üst düzey bir İranlı yetkili tarafından gündeme getirildi. Rızai’nin açıklamaları, Tahran’ın pazarlık gücünü artırmaya ve olası tavizler için alan oluşturmaya çalıştığı şeklinde değerlendiriliyor.
İran, taleplerinin bir bölümünün ABD tarafından karşılandığını savunuyor ancak atılan adımları yeterli bulmuyor. Tahran, tüm şartların yerine getirilmesinden sonra 2 gün içinde Hürmüz Boğazı’nı yeniden açacağını yineliyor.
Nükleer program görüşmelerin dışında tutuluyor
İran, ABD’nin nükleer programı Katar aracılığıyla yürütülen dolaylı görüşmelere dahil etme girişimine olumlu yaklaşmıyor.
Washington, Tahran’dan yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 400 kilogram uranyumu İran’da veya üçüncü bir ülkede seyreltmesini ve nükleer tesislerini uluslararası denetime açmasını istiyor. İran uranyumun seyreltilmesi seçeneğini tamamen reddetmese de konunun ancak uzun vadeli nükleer müzakerelerde ele alınabileceğini belirtiyor.
Katar’ın arabuluculuğundaki temaslardan şu ana kadar somut sonuç alınmadı. Bununla birlikte İranlı yetkililer, ABD’nin söylemlerindeki yumuşamayı ve diplomatik temas ihtimalinin yeniden gündeme gelmesini olumlu karşılıyor.
İran heyeti Katar’dan ayrıldı
Al Jazeera’ye konuşan ve adını vermek istemeyen bir diplomat, İran heyetinin Katar’dan ayrılmasının müzakerelerin sona erdiği ya da askıya alındığı anlamına gelmediğini söyledi.
Heyetin Katar’dan ayrılmadan önce ABD ile karşılıklı mesajlaştığı, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarını durdurmayı hedefleyen taslak teklifin de taraflara değerlendirme ve geri bildirim amacıyla iletildiği aktarıldı.
Tarafların yeni bir görüşme yapılması ihtimalini de değerlendirdiği belirtildi.
Muhsin Rızai ayrıca ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in kısa süre önce gönderdiği mektubun Washington’ın yaklaşımını “tamamen” değiştirdiğini ileri sürdü. Rızai, yazışmayı ABD tutumundaki değişimin işareti olarak nitelendirerek “çok olumlu bir işaret” dedi.
Sayfada yer alan bilgiler tavsiye niteliği taşımayıp yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırımcı profilinize uymayabilir.
