Türkiye Sigorta Hazine ve Emeklilik Operasyonları Genel Müdür Yardımcısı Gürol Sami Özer, emeklilik şirketi iflas etse veya tasfiye edilse dahi BES katılımcılarının birikimlerinin korunduğunu açıkladı. Özer, BES’te toplam fon büyüklüğünün 2,5 trilyon lirayı aştığını bildirdi.
Birikimler şirket bilançosundan ayrı tutuluyor
Özer, BES’te tasarrufların güvenliği ile piyasa riskinin farklı başlıklar olduğunu belirtti. Katılımcıların birikimleri, kurucu emeklilik şirketinin bilançosundan bağımsız şekilde yönetiliyor.
Bu modelde emeklilik şirketi, portföy yönetim şirketi ve saklama kuruluşu birbirinden bağımsız görev yapıyor. Katılımcıların fon payları, merkezi saklama kuruluşu Takasbank nezdinde kişiye özel olarak tutuluyor.
Bu nedenle şirketin borçlanması, iflası veya tasfiyesi fon varlıklarının haczedilmesine ya da rehnedilmesine yol açmıyor. Söz konusu varlıklar şirketin mal varlığı içinde değerlendirilmediği için iflas masasına da dahil edilemiyor.
BES’te çok katmanlı denetim uygulanıyor
Klasik yatırım fonlarının Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) denetiminde bulunduğunu hatırlatan Özer, emeklilik yatırım fonlarında daha geniş bir kontrol mekanizması bulunduğunu söyledi.
Sistemin denetiminde SPK ile birlikte Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK), Takasbank ve Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM) görev alıyor. EGM bünyesindeki Fon Gözetim Platformu işlemlerin mevzuata uygunluğunu takip ederken, Fon Performans Değerlendirme Sistemi fon yönetiminin etkinliğini izliyor.
Fon portföylerinde risk sınırlamaları
Özer, mevzuatın fonlarda aşırı risk yoğunlaşmasını sınırladığını belirterek uygulamadaki başlıca kuralları şöyle aktardı:
- İhraççı Limiti: Devlet iç ve dış borçlanma senetleri dışında, tek bir ihraççının para ve sermaye piyasası araçlarına fon portföyünün yüzde 10’undan fazlası yatırılmıyor.
- Toplam Pay Sınırı: Fon portföyünün yüzde 5’inden fazlasını oluşturan ihraççıların toplam payı, portföy büyüklüğünün yüzde 40’ını geçemiyor.
- Ana Varlık Zorunluluğu: Hisse senedi, borçlanma araçları veya kıymetli madenler gibi adına uygun fonlarda, fon portföy değerinin en az yüzde 80’i ilgili ana varlık grubunda tutuluyor.
Devlet katkısı ve vergi avantajı
Sistemde düzenli katkı paylarına ek olarak yüzde 20 devlet katkısı bulunduğunu belirten Özer, bu uygulamanın tasarrufları teşvik ettiğini ifade etti. Katılımcılar yılda 12 kez fon dağılımını değiştirebiliyor. Ayrıca anne ve babalar, 18 yaşından küçük çocukları için BES sözleşmesi açabiliyor.
Özer’in verdiği bilgiye göre, klasik yatırım araçlarında her kâr realizasyonunda kesinti yapılırken BES’te sistem içinde kalındığı müddetçe fon değişikliklerinden stopaj alınmıyor. Getirinin kesintisiz şekilde aktarılması bileşik getiri etkisini destekliyor; vergi kesintisi ise yalnızca sistemden çıkışta, toplam getiri üzerinden kademeli olarak uygulanıyor.
BES ve OKS fonları 2,5 trilyon lirayı geçti
1 Ekim verilerine göre BES’in toplam fon büyüklüğü 2,5 trilyon lirayı aştı. Türkiye Hayat Emeklilik’in BES ve Otomatik Katılım Sistemi (OKS) toplamındaki fon büyüklüğü ise 547,5 milyar liraya ulaştı.
| Portföy | Fon büyüklüğü |
|---|---|
| BES | 480,8 milyar lira |
| OKS | 66,7 milyar lira |
| BES + OKS | 547,5 milyar lira |
