Fransa ve Almanya’nın Avrupa otomotiv sanayisine ilişkin ortak önerisi, İngiltere’ye belirli koşullarla tanınması planlanan avantajların Türkiye’yi kapsamaması nedeniyle Ankara açısından yeni bir rekabet başlığı oluşturdu.
Fransa, İngiltere’ye ilişkin tutumunu değiştirdi
15 Ekim’de ortaya çıkan uzlaşma, Avrupa Birliği’nin yeni sanayi politikasında önemli bir yön değişikliğine işaret etti. Paris yönetimi daha önce otomotiv sektöründeki kamu desteklerinin yalnızca AB ülkelerinde üretilen araçlara verilmesini savunurken Almanya, Avrupa üretiminin İngiltere ve diğer ticaret ortaklarıyla bütünleştiğini belirterek daha geniş bir çerçeve istiyordu.
İki ülkenin ortak önerisi, İngiltere’nin belirli koşulları yerine getirmesi halinde otomotivde “Made in Europe” uygulamasına dahil edilmesine imkân tanıyor. Böylece Fransa, Londra’nın katılımına yönelik önceki itirazından vazgeçmiş oldu.
Ancak İngiltere’nin kapsama otomatik biçimde alınması öngörülmüyor. Londra’nın AB’nin ticaret politikalarıyla uyumlu yeni yükümlülükleri kabul etmesi gerekecek.
Türkiye aynı istisnanın dışında kaldı
Ortak metinde dikkat çeken nokta, özel katılım imkânının sınırları oldu. Öneri, otomotivde Avrupa menşeli üretim tanımının 27 AB üyesinin yanı sıra 1 Ocak 2020 tarihinde AB iç pazarının parçası olan belirli Avrupa ortaklarına genişletilebilmesini öngörüyor.
İngiltere, söz konusu tarihte AB’den ayrılmadığı için bu koşulu karşılıyor. Türkiye ise AB ile Gümrük Birliği ilişkisine sahip olmasına rağmen o tarihte iç pazarın üyesi olmadığı için özel istisna kapsamına girmiyor. Japonya ve Güney Kore de bu çerçevenin dışında bulunuyor.
Bu yaklaşım, Türkiye’de üretilen araçların AB’ye ihracatının engelleneceği anlamına gelmiyor. Olası dezavantaj, yeni düzenleme kapsamında kamu alımları ve teşviklerden yararlanma şartlarında ortaya çıkabilir.
İngiltere için Çin menşeli elektrikli araç koşulu
Fransa ve Almanya’nın Londra’ya sunduğu çerçevenin önemli unsurlarından biri, Çinli elektrikli otomobillere yönelik ticaret politikası. İngiltere’nin Avrupa üretimi kapsamına alınabilmesi için AB’nin otomotiv alanındaki koruma önlemlerini benimsemesi isteniyor.
Bu koşullar arasında Çin’den ithal edilen elektrikli araçlara uygulanan ek vergiler de yer alıyor. İngiltere halen Çinli otomobillere genel olarak yüzde 10 gümrük vergisi uygularken Avrupa Birliği, 2024’te Çin’de üretilen elektrikli otomobillere üreticiye göre değişen oranlarda ilave vergiler getirdi.
Londra’nın AB yaklaşımını benimsemesi, İngiltere’ye giren Çinli otomobillerin maliyetini yükseltebilir. Buna karşılık İngiltere’de üretim yapan şirketler Avrupa’nın yeni otomotiv desteklerinden yararlanma fırsatı elde edebilir. Böylece İngiltere, Avrupa pazarındaki avantajlarını korumak ile Çin’e yönelik ticaret politikasını değiştirmek arasında tercih yapmak durumunda kalacak.
Avrupa üretimine teşvik ve kamu alımı desteği
Tartışmanın hukuki zemini, Avrupa Komisyonunun mart ayında açıkladığı Sanayi Hızlandırma Yasası teklifine dayanıyor. Teklif, stratejik sektörlerde Avrupa üretimini desteklemeyi ve kamu kaynaklarını belirli koşulları karşılayan ürünlere yönlendirmeyi amaçlıyor.
Otomotiv alanında özellikle elektrikli araçların kamu alımlarında ve çeşitli destek programlarında Avrupa menşeli kabul edilmesi için gerekli şartlar belirleniyor. Komisyonun ilk taslağında, kapsam dahilindeki araçların AB’de monte edilmesi ve batarya dışındaki parçaların değer bakımından en az yüzde 70’inin AB kaynaklı olması koşulu bulunuyor. Batarya bileşenleri için de ayrıca gereklilikler öngörülüyor.
Fransa-Almanya önerisi, İngiltere’ye otomotiv sektöründeki bu uygulamaya katılmak için özel bir yol açmayı hedefliyor. Türkiye açısından kritik soru ise AB’ye gönderilen araçların söz konusu teşvik ve kamu alımı kriterlerini karşılayıp karşılayamayacağı.
| Ülke veya bölge | Önerideki durum |
|---|---|
| 27 AB üyesi | Avrupa menşeli üretim kapsamının temel grubu |
| İngiltere | Belirli koşullarla katılım ihtimali |
| Türkiye | Özel istisnanın dışında |
| Japonya ve Güney Kore | Kapsam dışında |
Gümrük Birliği neden otomatik koruma sağlamıyor?
Türkiye ile Avrupa Birliği arasında yaklaşık 30 yıldır yürürlükte olan Gümrük Birliği, sanayi ürünleri ticaretinde önemli kolaylıklar sağlıyor. Buna karşın bu ilişki, Türkiye’de üretilen tüm ürünlerin AB’nin yeni yerli üretim desteklerinde otomatik olarak Avrupa menşeli kabul edileceği anlamına gelmiyor.
Türkiye, hazırlanan sanayi düzenlemesinde Gümrük Birliği ortaklığının dikkate alınmasını talep ediyor. Ticaret Bakanı Ömer Bolat, temmuz ayında Brüksel’de yaptığı görüşmelerde Türkiye’nin Avrupa otomotiv üretim zincirindeki konumunun korunması gerektiğini vurguladı.
Bakanlık, 7 Ekim’de AB ülkelerinin Ankara büyükelçileriyle düzenlediği görüşmede Sanayi Hızlandırma Yasası taslağını da gündeme taşıdı. Ankara’nın beklentisi, yeni desteklerin yalnızca AB sınırları içindeki üretimle sınırlandırılmaması ve Gümrük Birliği çerçevesinde kurulan üretim zincirlerinin hesaba katılması.
Komisyonun ilk taslağının genel hükümlerinde Türkiye’nin Gümrük Birliği konumunu dikkate alan düzenlemeler bulunuyor. Ancak otomotiv için öngörülen özel menşe şartları ve İngiltere’ye yönelik istisna, Türkiye bakımından belirsizliği koruyor.
2035 karbon hedefinde esneklik önerisi
Fransa ile Almanya’nın uzlaştığı plan, Avrupa menşeli üretim kurallarının yanı sıra otomobil üreticilerinin 2035 karbon salımı hedeflerini de ele alıyor. İki ülke, hedeflerin hafifletilmesini istiyor.
Avrupa Komisyonunun önceki yaklaşımında yeni otomobillerin karbon salımının 2021 seviyesine kıyasla yüzde 90 azaltılması, kalan kısmın ise düşük karbonlu çelik ve alternatif yakıt gibi yöntemlerle telafi edilmesi öngörülüyordu.
Yeni Fransa-Almanya yaklaşımı ise 2035 için yüzde 90 azaltım hedefinin, kalan bölüm açısından ek telafi yükümlülüğü getirilmeksizin uygulanmasını savunuyor. Bu değişiklik, geleneksel motorlu ve hibrit araçların geleceği açısından önem taşıyor. Ancak esneklik henüz kesinleşmiş değil; nihai metin AB’nin yasama sürecinde şekillenecek.
Son karar AB sürecinde verilecek
Paris ve Berlin’in ortak noktada buluşması, düzenlemenin Avrupa Birliği genelinde kabul edildiği anlamına gelmiyor. Önerinin AB kurumlarınca incelenmesi ve gerekli onay aşamalarından geçmesi gerekiyor.
İngiltere’nin koşullu biçimde kapsama alınması, Türkiye’nin ise aynı imkândan yararlanamaması yönündeki yaklaşımın değişip değişmeyeceği bu süreçte netleşecek. Türkiye’nin Avrupalı şirketlerle otomotiv üretiminde uzun yıllara dayanan ortaklıkları, yürütülecek görüşmelerde önemli bir unsur oluşturuyor.
Mevcut kuralların kabul edilmesi halinde Türkiye’deki üreticiler, Avrupa’daki bazı teşvik ve kamu alımı programlarında dezavantajla karşılaşma riski taşıyacak.
