TBMM Genel Kurulu, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan Mekke Ortak Savunma Antlaşması’nın onaylanmasına yönelik kanun teklifini görüşmeye başladı. Oturuma Meclis Başkanvekili Celal Adan başkanlık etti.
Genel Kurulda önce gündem dışı konuşmalar, milletvekillerine tanınan 1’er dakikalık sözler, grup başkanvekillerinin gündeme ilişkin değerlendirmeleri ve siyasi parti gruplarının TBMM Başkanlığına sunduğu önergeler ele alındı. Ardından Mekke Anlaşması’na ilişkin kanun teklifinin görüşmelerine geçildi.
Partilerden anlaşmaya farklı değerlendirmeler
İYİ Parti adına konuşan Muğla Milletvekili Lütfü Türkkan, partisinin itirazının işbirliğine değil, anlaşmadaki belirsizliklere yönelik olduğunu söyledi. Türkkan, Türkiye’nin sınırları, tehdidi ve nihai kapsamı net olmayan yeni bir askerî yükümlülüğe neden dahil edildiğinin açıklanmasını istedi.
10 yıl yürürlükte kalacak anlaşmanın, bölgesel ve küresel şartların değişmeyeceğini garanti etmediğini belirten Türkkan; maliyet hesabı, uygulama esasları, askerî ve mali sorumluluklar, terörle mücadelede ortak tehdit tanımı, bölgesel çatışmalara taraf olma riskine karşı güvenceler, anlaşma yürürlüğe girmeden önceki kurumsal faaliyetlerin hukuki zemini ve 10 yıllık çekilme kısıtlamasının açıklığa kavuşturulması gerektiğini ifade etti.
CHP Grup Başkanı Faik Öztrak, CHP olarak anlaşmaya olumlu oy vereceklerini açıkladı. Öztrak, Türkiye’nin Gazi Mustafa Kemal Atatürk öncülüğünde emperyalizm zincirlerini kırarak kurulduğunu belirterek, bölgede yaşanan vekalet savaşlarının son dönemde büyük acılara neden olduğunu söyledi.
Anlaşmanın doğru kullanılması halinde bu acıların sona erdirilmesi ve bölgenin başkalarının güvenlik şemsiyesinden çıkarılması için fırsat oluşturabileceğini kaydeden Öztrak, işbirliğiyle ortaya çıkacak gücün yeni savaşlar başlatmak için değil; caydırıcılık, barış, sınır güvenliği ve ticaretin geliştirilmesi amacıyla kullanılması gerektiğini dile getirdi. Türkiye’nin gerilimin tarafı değil, aklın, dengenin ve barışın sesi olması gerektiğini vurguladı.
MHP Erzurum Milletvekili Kamil Aydın da Mekke Anlaşması’nın kolektif caydırıcılığı güçlendireceğini söyledi. Aydın, Milliyetçi Hareket Partisi Grubu olarak anlaşmaya destek vereceklerini belirterek, Türkiye’nin güven ve istikrarın limanı, barış ve refah ikliminin mimarı olması gerektiğini ifade etti.
Eleştirilerde askerî yükümlülükler öne çıktı
Yeni Yol Partisi İstanbul Milletvekili Hasan Karal, NATO yükümlülüklerinin korunmasını olumlu bulduklarını ancak NATO dışındaki çatışmalarda Türkiye’nin üstlenebileceği askerî sorumlulukların sınırlarının açık biçimde belirlenmesi gerektiğini söyledi.
Özellikle ilk 10 yıl içinde tek taraflı çekilme imkanı bulunmayan bir anlaşmada, Türkiye’nin hangi şartlarda ve ne ölçüde sorumluluk üstleneceğinin önceden ortaya konulması gerektiğini belirten Karal, belirsizlikler giderilmediği için kanun teklifine mevcut haliyle olumlu yaklaşmadıklarını açıkladı. Karal, savunma işbirliklerini desteklediklerini; ancak hukuki sınırlar, askerî yükümlülükler ve Meclisin denetim yetkisinin açıkça tanımlanması gerektiğini kaydetti.
DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Ceylan Akça Cupolo ise anlaşmaya hayır oyu vereceklerini bildirdi. Cupolo, bölgesel ve küresel barışa yönelik inançları doğrultusunda pakta karşı çıktıklarını belirterek, yoksulların savaş meydanlarına sürülmesine karşı olduklarını söyledi. Türkiye’nin gözleri kapalı biçimde savaşa götürülmesini reddettiklerini ifade eden Cupolo, kürsüyü halkın ve yoksulların barış hakkını savunmak için kullanmaya devam edeceklerini dile getirdi.
Yeni Parti İstanbul Milletvekili Namık Tan da anlaşmaya karşı olduklarını açıkladı. Mekke’nin kutsal bir şehir olmasının, burada imzalanan her anlaşmayı kutsal hale getirmeyeceğini belirten Tan, Mehmetçik’in asli görevinin Suudi Arabistan’ı değil Türkiye’yi korumak olduğunu söyledi.
Tan, anlaşmaya hayır oyu vereceğini açıklayan DEM Parti, İYİ Parti, YENİ YOL ve Türkiye İşçi Partili milletvekillerine teşekkür etti. Anlaşmaya evet diyeceklerin kendilerini Cumhur İttifakı’nın resmen üyesi kabul edebileceklerini savunan Tan, Mehmetçik’in canının Suudi riyali karşılığında pazarlık konusu yapılmasına ve Türkiye’nin yeniden “Yemen Ağıdı” yakmasına karşı olduklarını ifade etti.
AK Parti: NATO’ya alternatif değil, tamamlayıcı
AK Parti Kayseri Milletvekili Hulusi Akar, Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın dayanışma ve caydırıcılık amacı taşıdığını söyledi. Türkiye’nin hem Pakistan hem de Suudi Arabistan’la askerî işbirliği anlaşmaları bulunduğunu belirten Akar, yeni anlaşmayla mevcut ilişkilerin daha da geliştirileceğini kaydetti.
Akar, anlaşmanın NATO’ya alternatif olmadığını, tamamlayıcı bir birliktelik niteliği taşıdığını ve herhangi bir ülkeye karşı hazırlanmadığını vurguladı. Halen yurt dışında Türk askeri bulunmadığını belirten Akar, bundan sonra böyle bir durumun ortaya çıkması halinde de bunun mutlaka Meclisin iznine tabi olacağını söyledi.
İlişkileri kurumsallaştırmaya çalıştıklarını ifade eden Akar, anlaşmayla oluşturulan birlikteliğe başka ülkelerin de talep ve istekleri doğrultusunda katılabileceğini; ancak bu katılımın da Meclisin iznine bağlı olacağını belirtti.
