Finansal hesabını başkasına kullandıran kişiler, suç gelirlerinin aktarıldığı zincirin bir parçası haline gelebilir; bu durumda hesap ve kart hizmetleri sınırlandırılabilir.
MASAK’tan kiralık hesaplara yönelik rehber
Hazine ve Maliye Bakanlığı Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığı, kiralık hesapların suç faaliyetlerinde kullanılmasını engellemek, riskleri erken belirlemek ve şüpheli işlem bildirimlerinin niteliğini yükseltmek amacıyla “Kiralık Hesaplarla Mücadele Şüpheli İşlem Bildirimi Rehberi”ni hazırladı.
Rehberde kiralık hesap kapsamına girebilecek finansal araçlar geniş biçimde ele alınıyor. Bu kapsamda banka, ödeme ve elektronik para hesapları, ticari hesaplar, POS ve sanal POS bağlantıları, kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hesaplar ile olayın özelliklerine göre diğer finansal hesaplar veya ödeme araçları değerlendirilebiliyor.
Hesap kullandırmak yalnızca IBAN vermek değil
Bu hesaplar başta dolandırıcılık, yasa dışı bahis ve kumar olmak üzere farklı suçların finansmanında kullanılabiliyor. Hesabı kullandırma eylemi yalnızca IBAN paylaşılmasıyla sınırlı kalmıyor; mobil bankacılık parolalarının, banka kartı ve kart şifrelerinin, tek kullanımlık doğrulama kodlarının başkasına verilmesi de hesabın kontrolünün devredilmesi anlamına geliyor.
Gerçek kişilere ait hesaplar, kiralık hesap düzeneklerinde en sık başvurulan araçlar arasında bulunuyor. Hesap sahiplerine doğrudan kiralama önerisi sunulabildiği gibi ücret veya komisyon teklifleri yapılabiliyor; sosyal çevreden gelen basit bir rica da aynı sonuca yol açabiliyor.
Sosyal çevreden gelen para ve kart taleplerine karşı dikkat
Hesap temini, sosyal medya platformları ve mesajlaşma uygulamaları aracılığıyla da yapılabiliyor. Arkadaş, akraba, iş çevresi veya başka sosyal ilişkiler üzerinden iletilen “Hesabına para gelsin, sen bana gönder” ya da “Kartını kısa süre kullanacağım” şeklindeki talepler, hesapların üçüncü kişilere açılmasına neden olabiliyor.
Bankalar, ödeme ve elektronik para kuruluşları, kripto varlık hizmet sağlayıcıları ve diğer yükümlüler, ilgili mevzuat doğrultusunda bu risklere karşı çeşitli sorumluluklar taşıyor. Mücadelenin amacı yalnızca kiralık hesapları ve şüpheli işlemleri bulmak değil, finansal sistemin suçta kullanılmasını önlemek olarak belirtiliyor.
Mevzuat uyarınca yükümlüler; işlemin amacına ilişkin yeterli bilgi edinmek, müşteri faaliyetlerini sürekli izlemek, müşteriyle iletişime geçmek, uygun önlemleri almak, işlemleri yakından takip etmek, işlem tutarı ve adedine limit getirmek, iş ilişkisi kurmamak, işlemi yapmamak veya iş ilişkisini bitirmekle yükümlü tutulabiliyor. Ayrıca iş ilişkisinin niteliği ve amacı ile müşteri varlıkları ve fonları hakkında ek bilgi alınması, kontrollerin sayısının ve sıklığının artırılması da zorunluluklar arasında yer alıyor.
Bir hesabın kiralık hesap olduğuna işaret eden bulgular ortaya çıktığında, yükümlünün öncelikle şüphenin niteliğini açıklığa kavuşturacak bir inceleme yürütmesi gerekiyor. Bu süreçte müşterinin mesleği, gelir seviyesi, ekonomik ya da ticari faaliyeti ile gerçekleştirdiği işlemlerin hacmi karşılaştırılıyor.
İşlemlerin amacı, yoğun işlem yapılan karşı taraflar ve müşterinin bu taraflarla ilişkisi araştırılıyor. Gerekli görülürse müşteriyle doğrudan iletişim kurularak işlemlerden haberdar olup olmadığı ve hesabı gerçekte kimin kullandığı belirlenmeye çalışılıyor.
Mobil ve internet bankacılığı sınırlandırılabilir
Kiralık hesap kullanımının tespit edilmesi veya güçlü emarelerle ortaya konulması durumunda, hesabın üçüncü kişiler tarafından uzaktan kullanılmasını sağlayan mobil ve internet bankacılığı kanallarının kapatılması ya da kısıtlanması öncelikli tedbirler arasında değerlendiriliyor.
Olayın özelliklerine bağlı olarak banka kartı, POS ve sanal POS hizmetleri durdurulabiliyor; işlem limitleri azaltılabiliyor, yeni finansal ürün sunulmayabiliyor ve müşteriyle bağlantılı hesaplar daha sıkı izlenebiliyor.
Riskin sürmesi, müşterinin açıklamalarının yeterli bulunmaması veya hesabın fiilen üçüncü kişilerce yönetildiğinin anlaşılması halinde işlemin yapılmaması ve gerekirse iş ilişkisinin sonlandırılması da gündeme geliyor.
İhlaller adli sürece taşınabilir
Yükümlülüklere uyulmaması, olayın niteliğine göre adli süreç başlatılmasına neden olabiliyor. Fiilin niteliği, suçun özellikleri ve ilgili kişilerin bilgisi ile iradesi birlikte değerlendiriliyor. Suç kaynaklı fonların bulunduğu bilinen kiralık hesap ağlarına rağmen işlemlerin, yükümlü tarafından bu durum bilinerek ve isteyerek sürdürülmesi halinde adli süreç gündeme gelebiliyor.
Buna karşılık yalnızca idari yükümlülüklerin ihlal edilmesi veya objektif risk göstergelerinin bulunması, tek başına cezai sorumluluk oluşturulmuyor.
