Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), Para Politikası Kurulunun 22 Ekim’deki toplantısına ilişkin yayımladığı özette, enerji ve tarım emtialarındaki dalgalanmanın enflasyon beklentileri açısından risk oluşturmayı sürdürdüğünü belirtirken, eylül ayında enflasyonun ana eğiliminde düşüş görüldüğünü bildirdi.
Küresel büyüme görünümü zayıf ve kırılgan
Özette, devam eden jeopolitik belirsizliklerin enerji fiyatlarında yüksek ve oynak seyrin sürmesine neden olduğu ifade edildi. Enerji arzı, tedarik zincirleri ve taşıma maliyetlerine ilişkin belirsizliklerin süresi ve boyutunun, enerji fiyatlarının gelecekteki yönü açısından belirleyici olacağı kaydedildi.
Olumsuz hava koşulları ve jeopolitik gelişmelerin tarım emtia fiyatlarını da yüksek tuttuğu belirtilerek, bu görünümün enflasyon ve beklentiler üzerinde yukarı yönlü ek bir risk oluşturduğu vurgulandı.
Jeopolitik gelişmeler nedeniyle Orta Doğu ve Afrika ülkelerinde 2026 yılına ilişkin olumsuz büyüme görünümünün sürdüğü aktarıldı. 2027 yılında ise baz etkilerinin devreye girmesiyle büyüme oranlarında toparlanma beklendiği ifade edildi.
Türkiye’nin dış ticaret ortaklarının ihracat paylarıyla ağırlıklandırılan küresel büyüme endeksinin 2026 yılında yüzde 1,6, 2027 yılında yüzde 2,5 artacağının tahmin edildiği bildirildi.
Küresel enflasyon riskleri gündemde
Emtia fiyatlarındaki oynaklığın küresel enflasyon üzerindeki yukarı yönlü riskleri canlı tuttuğu belirtilen özette, merkez bankalarının bu risklerin yanı sıra büyüme ve istihdam üzerindeki olumsuz etkileri de izlediği kaydedildi.
Gelişmiş ülkelerde faiz artırımı beklentilerinin devam ettiğine işaret eden piyasa fiyatlamalarının, para politikasındaki belirsizliğin sürdüğünü gösterdiği aktarıldı.
Jeopolitik gelişmeler ile El Nino gibi iklim olaylarının yol açtığı arz şokunun kalıcılığı ve enflasyon beklentileri üzerindeki etkisinin, küresel para politikasının seyri açısından önem taşıdığı ifade edildi.
Özette, “Son dönemde, artan belirsizlik ve risk iştahındaki dalgalanmalara bağlı olarak, gelişmekte olan ülke hisse senedi piyasalarından fon çıkışları gözlenirken, portföy hareketleri üzerindeki aşağı yönlü riskler canlılığını korumaktadır.” değerlendirmesine yer verildi.
Eylül enflasyonu yüzde 29,73 oldu
Tüketici fiyatlarının eylül ayında yüzde 1,84 arttığı, yıllık enflasyonun ise 1,78 puan düşerek yüzde 29,73 seviyesine gerilediği belirtildi. Gıda fiyatları taze meyve ve sebze öncülüğünde aylık bazda düşerken enerji fiyatlarındaki yükseliş devam etti. Okula dönüş döneminin etkisiyle özellikle eğitim hizmetlerinde fiyat artışları görüldü.
Yıllık enflasyon enerji grubunda belirgin biçimde yükselirken temel mallarda yatay kaldı; hizmet ile gıda ve alkolsüz içecekler gruplarında geriledi. B endeksinin yıllık değişim oranı 1,68 puan azalarak yüzde 29,00, C endeksinin yıllık değişim oranı ise 1,37 puan düşerek yüzde 28,70 oldu.
| Gösterge | Eylül görünümü |
|---|---|
| Tüketici fiyatları aylık artışı | Yüzde 1,84 |
| Yıllık tüketici enflasyonu | Yüzde 29,73 |
| B endeksi yıllık değişimi | Yüzde 29,00 |
| C endeksi yıllık değişimi | Yüzde 28,70 |
| Yurt içi üretici enflasyonu | Yüzde 27,38 |
Yıllık tüketici enflasyonuna katkılar incelendiğinde, gıda ve alkolsüz içecekler grubunun katkısı 1,40 puan, hizmet grubunun katkısı 0,70 puan, temel mal grubunun katkısı 0,05 puan ve alkol-tütün-altın grubunun katkısı 0,02 puan azaldı. Enerji grubunun katkısı ise 0,39 puan arttı.
Eylül ayında enerji fiyatlarında görülen yüzde 6,25’lik aylık artışta, küresel gelişmelerin etkisiyle yükselen akaryakıt fiyatları belirleyici oldu. Rafineri marjlarındaki artışın akaryakıt fiyatlarına etkisinin sürdüğü bildirildi.
Enflasyonun ana eğiliminde gerileme
Hizmet grubundaki aylık enflasyon ulaştırma ve haberleşme hizmetlerinin öncülüğünde yavaşladı. Giyim ve ayakkabı fiyatları yeni sezon etkisiyle artarken, dayanıklı tüketim mallarında tüketici elektroniği ve beyaz eşya fiyatlarındaki yükselişler öne çıktı.
İşlenmemiş gıda fiyatları taze meyve ve sebze öncülüğünde geriledi, işlenmiş gıdadaki aylık artış ise önceki aya göre yavaşladı. Mevsimsellikten arındırılmış veriler, tüketici fiyatlarındaki aylık artışın yanı sıra B ve C endekslerindeki aylık enflasyonun da gerilediğini gösterdi.
TCMB’nin takip ettiği göstergeler, eylül ayında enflasyonun ana eğiliminin önceki aya kıyasla düştüğüne işaret etti. Üç aylık ortalamalarda da yavaşlama belirginleşirken, yılın ikinci çeyreğinde yüzde 2,2 olan ana eğilim üçüncü çeyrekte yüzde 1,8’e indi.
Kiralardaki yavaşlama devam etti
Eylül itibarıyla üç aylık ortalamalarla ve mevsimsellikten arındırılmış enflasyon temel mallarda yatay seyrederken hizmetlerde geriledi. Arz yönlü şoklara rağmen talep koşullarındaki zayıf görünümün enflasyonun ana eğilimini sınırladığı değerlendirildi.
Hizmet sektöründeki fiyatlama davranışının önemli bir atalet yarattığı, bu nedenle şokların enflasyon üzerindeki etkilerinin uzun zamana yayıldığı belirtildi. Eylül ayında yıllık mal enflasyonu yüzde 25, hizmet enflasyonu ise yüzde 38 civarında gerçekleşti.
Hizmet grubunun tüm alt kalemlerinde yıllık enflasyon geriledi. Diğer hizmetler grubunda aylık fiyat artışı yüzde 3,45 olurken, eğitim ve finansal hizmetlerdeki yükselişler etkili oldu. Eğitim hizmetleri fiyatları eylül ayında yüzde 14,19 arttı.
Vakıf yükseköğretim kurumlarında kayıt dönemine bağlı olarak geçen yıl eylül ayında tek seferde yansıyan üniversite eğitim ücretlerindeki artışların bu yıl ağustos ve eylül aylarına yayılması, eylül ayı hizmet enflasyonunu sınırladı. İlk ve ortaöğretim ücretlerinde ise önceki yıllardan farklı olarak eylül ayında görece yüksek artışlar görüldü.
Ulaştırma hizmetlerinde okul servisi ücretleri yüzde 16,04 artmasına rağmen hava yolu ile yolcu taşımacılığı ücretlerinin yüzde 9,03 gerilemesi, aylık artışın yüzde 0,24 ile sınırlı kalmasını sağladı.
Kiralardaki yavaşlama eğiliminin sürdüğü, mevsimsel etkilerden arındırılmış üç aylık kira artışının yıllıklandırılmış oranının yıllık tüketici enflasyonu seviyesine gerilediği bildirildi. Lokanta-otel grubunda ılımlı seyir devam ederken haberleşme hizmetlerindeki fiyat artışları da eylül ayında sakinleşti.
Üretici enflasyonu yüzde 27,38’e indi
Yurt içi üretici fiyatları eylül ayında yüzde 2,07 arttı. Yıllık üretici enflasyonu 0,57 puan gerileyerek yüzde 27,38 oldu.
Ana sanayi grupları içinde enerji fiyatları yüzde 3,55’lik artışla öne çıktı. Ara malı fiyatları yüzde 2,04 yükselirken diğer ana sanayi gruplarındaki artışlar yüzde 1,5-1,6 bandında gerçekleşti. Sektörler bazında tütün, rafine edilmiş petrol ürünleri ile kömür ve linyitte belirgin fiyat artışları kaydedildi.
Uluslararası emtia fiyatlarının eylül ayında enerji ve tarımsal emtialar öncülüğünde yükselmeyi sürdürdüğü, ekim ayının ilk 20 günü itibarıyla ise enerji emtia fiyatları artarken tarımsal ve endüstriyel emtia fiyatlarının gerilediği belirtildi.
