UNCTAD’ın yayımladığı “Borç Dünyası” raporu, gelişmekte olan ülkelerde kamu borcu faizlerinin sağlık ve eğitim harcamalarını geride bıraktığını ortaya koydu. Dünya genelinde 3,7 milyar kişinin yaşadığı 51 ülkede faiz ödemeleri, bu iki temel kamu harcamasından daha yüksek seviyeye çıktı.
Kamu borcuna faiz ödemeleri 1 trilyon dolara yaklaştı
Gelişmekte olan ülkeler 2025 yılında kamu borçları için yaklaşık 1 trilyon dolar net faiz ödedi. Bu tutar, 2010’daki seviyenin neredeyse üç katına ulaşırken, söz konusu ülkelerin faiz ödemeleri 2010’da 363 milyar dolar düzeyindeydi.
Raporda, 2022’den bu yana dış kamu borcu faiz ödemelerinin gelişmekte olan ülkelere aktarılan net yeni kredi miktarını aştığı belirtildi. UNCTAD, bu tablonun dış borçlanmanın kalkınma için ilave kaynak oluşturmadığını ve ülkeleri daha pahalı yerli borçlanmaya yönelttiğini vurguladı.
Gelişmekte olan ülkeler daha yüksek faiz ödüyor
Küresel kamu borcu 2010’daki 49 trilyon dolardan 2025’te 111 trilyon dolara yükseldi. Borç stokunun üçte ikisinden fazlası gelişmiş ekonomilere ait olsa da borç artışının gelişmekte olan ülkelerde daha hızlı gerçekleştiği aktarıldı. Bu ülkeler ortalama yüzde 5,2 faizle borçlanırken, gelişmiş ekonomilerde oran yüzde 2,2 seviyesinde kaldı.
UNCTAD raporunda, “Borç, ülkelerin geleceğine yatırım yapmasına yardımcı olmalıdır. Ancak birçok gelişmekte olan ülkede, dış borç servisi şu anda yeni kaynak girişlerini aşmaktadır.” ifadelerine yer verildi. Faiz farkı kapatılabilse gelişmekte olan ülkelerin yılda 500 milyar dolar tasarruf edebileceği; bu kaynakla yaklaşık 1,3 milyon temel sağlık merkezi finanse edilebileceği veya 1,6 milyar çocuğun yıllık asgari çeşitlilikte beslenme ihtiyacının karşılanabileceği hesaplandı.
Borçlular Platformu Bangkok’ta toplanacak
UNCTAD, çözüm için resmi kalkınma yardımlarındaki düşüşün tersine çevrilmesini, çok taraflı ve bölgesel kalkınma bankalarının kredi hacimlerinin artırılmasını ve teknik yardımların genişletilmesini önerdi. Ulusal düzeyde ise makroekonomik yönetimin güçlendirilmesi, borç portföylerinin iyileştirilmesi ve yenilikçi finansal araçların kullanımının yaygınlaştırılması çağrısı yaptı.
UNCTAD’ın sekretarya desteği verdiği Borçlular Platformu, IMF-Dünya Bankası Yıllık Toplantıları kapsamında 12 Ekim’de Bangkok’ta bakanlar düzeyindeki yönetim kuruluyla ilk toplantısını gerçekleştirecek. Platformun tam olarak faaliyete geçmesiyle ülkeler arası bilgi paylaşımı ve kapasite geliştirme çalışmalarının hızlandırılması hedefleniyor.
