Dünyada haftalık çalışma süreleri azaltılırken, Türkiye’de uygulanan 45 saatlik mesainin değişip değişmeyeceği tartışılıyor. SGK Başuzmanı İsa Karakaş, ücret kesintisi olmadan çalışma süresinin 40 saate indirilmesi ve 2 gün kesintisiz hafta sonu izninin güvence altına alınması çağrısı yaptı.
Dünya çalışma sürelerini azaltıyor
Katı çalışma düzenlerinin aşamalı olarak terk edildiğini belirten Karakaş, Avrupa ve gelişmiş ülkelerin yanı sıra çok sayıda ülkenin de mesai saatlerini kısaltmak için adım attığını söyledi. Karakaş, geçtiğimiz günlerde Brezilya’nın haftalık çalışma süresini 44 saatten 40 saate indiren, çalışanlara ücret kaybı olmadan haftada 2 gün izin sağlayan anayasa değişikliğini yaptığını aktardı.
Türkiye Gazetesi’ndeki yazısında Karakaş, “Gelişmiş dünya, emeğin miktarını değil, niteliğini ve verimini öne çıkaran yeni bir döneme adım attı. Sıra bizde. Bizim çalışanlarımız da fazlasıyla hak ediyor” ifadelerini kullandı.
Tarih boyunca çalışma sürelerinde atılan adımlar
Çalışma hayatındaki tarihsel düzenlemelerin insanca yaşama arayışının devam ettiğini gösterdiğini ifade eden Karakaş, başlıca gelişmeleri şöyle sıraladı:
“1919 (Milletlerarası Çalışma Teşkilatı-ILO): Günde 8, haftada 48 saat sınırı getirilerek ilk beynelmilel standart çizildi. 1935 (ILO): 40 saatlik çalışma hedefi küresel bir tavsiye kararı olarak benimsendi. 1936 (Fransa): Halk Cephesi reformlarıyla haftalık 40 saatlik çalışma yasal güvenceye kavuştu. 1938 (ABD): Adil Çalışma Standartları Yasası (FLSA) kabul edilerek haftalık sınır 40 saat olarak tescillendi. 1998-2000 (Fransa): Aubry Yasaları ile haftalık çalışma süresi 35 saate çekildi. 2015-2019 (İzlanda): Haftalık 35-36 saatlik uygulama denendi; verimin düşmediği, aksine çalışan sağlığının düzeldiği kanıtlandı. 2021-2026 (Kolombiya): Kabul edilen kanunla haftalık 48 saatlik mesai adım adım 42 saate indirildi. 2023 (Şili): 45 saatlik sürenin kademeli olarak 40 saate düşürülmesi yasalaştı. 2026 (Meksika): Anayasal düzenlemelerle 48 saatin kademeli olarak 40 saate indirilmesi süreci başlatıldı. 2026 (Brezilya): Brezilya Kongresi tarihi bir kararla anayasayı değiştirdi. Çalışma süresi 44 saatten 40 saate düşürüldü, maaş kesintisi olmadan haftada 2 gün dinlenme hakkı tescil edildi”
Türkiye’de haftalık mesai 45 saat
Türkiye’deki mevcut tabloyu değerlendiren Karakaş, “Dünya insani standartları yukarı taşırken ülkemizde tablo durağandır. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 63. maddesi hükmü açıktır: ‘Haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir'” dedi.
Karakaş, 6 gün çalışılan iş yerlerinde günlük 7,5 saat, 5 gün çalışılan iş yerlerinde ise 9 saate ulaşan mesailerin uygulandığını ve söz konusu sınırın uzun süredir değişmediğini belirtti.
Ülkelerin çalışma süresi karşılaştırması
Karakaş’ın karşılaştırmasına göre Avrupa Birliği’nde haftalık çalışma süresi (35-40 saat) arasındadır. İzlanda’da (35-36 saat), Avustralya’da (38 saat), Japonya-G. Kore-Şili ve Brezilya’da (40 Saat) uygulanırken, Türkiye’de süre hâlen (45 Saat) seviyesindedir.
40 saatlik çalışma önerisi
Haftalık 45 saatlik mesainin azaltılmasının lüks veya tembellik talebi olmadığını savunan Karakaş, “Bu adım, toplumsal, ekonomik ve insani açılardan kaçınılmaz bir zorunluluktur” dedi.
Uzun mesailerin kronik yorgunluk, tükenmişlik ve yoğun strese neden olduğunu belirten Karakaş, “Yorgun bir beden ve zihin, iş kazalarına açık davetiye çıkarır. ‘Sağlık candan önce gelir’ derler; bedeni tükenen bir toplumun üretim çarklarını döndürmesi imkânsızdır. Ayrıca; çok çalışmak, çok üretmek anlamına gelmez. Saatlerce masada ya da tezgâh başında yorulmuş bir çalışanın verimi dip yapar. İzlanda ve Fransa örnekleri göstermiştir ki: Dinlenen zihin, verimli iş üretir. Sürenin kısalması maliyeti artırmaz; aksine hastalık izinlerini, iş hatalarını ve kayıpları azaltır” ifadelerini kullandı.
Haftada 6 gün veya günde 9-10 saat çalışanların ailelerine, çocuklarına ve kişisel gelişimlerine yeterli zaman ayıramadığını dile getiren Karakaş, “Ailesine vakit ayıramayan bireylerden oluşan bir toplumda sosyal doku zedelenir. Hafta sonu iki gün kesintisiz dinlenmek, insanı âdeta yeniden diriltir” dedi.
Teknoloji ve yapay zekânın iş süreçlerini hızlandırdığına dikkat çeken Karakaş, “Eski beden gücü odaklı saatlerle modern çağın teknolojisini yönetmek çelişkidir. Çalışma saatlerinin 40 saate çekilmesi, gençlerin ve kadınların iş gücüne katılımını kolaylaştıracak, yeni istihdam alanları oluşturacaktır” ifadelerini kullandı.
Mesai kısalırsa beklenen etkiler
Karakaş, çalışma süresinin azaltılmasıyla yalnızca çalışanların değil, işverenlerin ve devletin de kazanacağını belirterek şu sonuçları sıraladı:
- Sağlıklı Bir Toplum: İş stresi ve beden yorgunluğu azalacak.
- Yüksek Verimlilik: Kısa sürede daha kaliteli ve odaklanmış üretim sağlanacak.
- İş Kazalarında Düşüş: Yorgunluğa bağlı hatalar ortadan kalkacak.
- Güçlü Aile Yapısı: Anne ve babalar çocuklarına zaman ayırabilecek.
- Sürdürülebilir Ekonomi: Hastalık izinleri ve iş gücü kaybı maliyetleri düşecek.
“Şimdi sıra bizde” çağrısı
Dünya örneklerinin çalışma sürelerinin azaltılabileceğini gösterdiğini ifade eden Karakaş, “Brezilya yaptı, Şili başardı, İzlanda ispatladı, Fransa çeyrek asır önce adım attı. ILO yüz yılı aşkın süredir bu hedefi gösteriyor. Hâlâ 45 saatte ısrar etmek hem insanımıza karşı bir haksızlık hem de ekonomimiz için açık bir verimsizlik kaynağıdır. Zaman gelmiştir. Haftalık çalışma süresi maaş kesintisi yapılmaksızın derhal 40 saate çekilmelidir. İki gün kesintisiz hafta sonu izni anayasal ve yasal güvenceye kavuşturulmalıdır. Bu geçiş, sosyal diyalogla; devlet, işveren ve çalışanın ortak aklıyla kademeli olarak planlanmalıdır. Az olsun, öz olsun. Dinlenen toplum, güçlü toplumdur; güçlü toplum, üreten toplumdur. İnsan odaklı bir çalışma düzeni artık ertelemeye gelmez. Yarın geç olabilir, şimdi sıra bizde” ifadelerini kullandı.
