6 ay önce 15 bin puanın üzerini görerek rekor kıran BIST 100 endeksi, fon krizi ve kredili işlemlerin oluşturduğu baskıyla 10.772 puana kadar çekildi. Merkez Bankası’nın faiz indirim kararına karşın bankacılık endeksindeki kayıplar yüzde 5’i aşarken, BİST 30 hisselerinde dahi taban hareketleri görüldü.
Piyasalarda güven sorununun belirginleştiği bu dönemde birçok hisse “sudan ucuz” seviyelere inse de yatırımcıların alım iştahı geri dönmedi. Satış dalgasını derinleştiren başlıca unsurlar şöyle sıralanıyor:
Aracı kurumlarda sermaye ve likidite baskısı
Yatırımcıların hisselerini aracı kurumlardan çekerek daha güvenli gördükleri bankalara yönelmesi, aracı kurumların sermaye yeterlilikleri üzerinde ciddi baskı oluşturdu. Krediye erişimin zorlaşması ve bankaların mevcut kredileri geri çağırması da piyasadaki likiditeyi daralttı.
Teminat oranlarındaki sert düşüş
Finansman bulmakta zorlanan aracı kurumlar, müşterilerine sundukları kredi oranlarını önemli ölçüde düşürdü. Önceden 100 liralık mala 70-80 lira kredi verilirken, bu oran yeni dönemde 30 liraya kadar geriledi.
Kredili satışlar düşüşü hızlandırdı
Teminat koşullarını karşılayamayan yatırımcılar, kredili aldıkları hisseleri satmak zorunda kaldı. Satışların fiyatları aşağı çekmesi, yeni teminat açıkları ve ilave satış baskısı yaratarak piyasada kendini besleyen bir döngü oluşturdu.
Alıcılar “düşen bıçak” korkusuyla bekliyor
Bireysel yatırımcıların şaşkın, kurumsal yatırımcıların ise beklemede olduğu piyasada yabancı yatırımcı zaten bulunmuyor. Mevcut yatırımcıların “şimdi alırım daha da düşer” düşüncesiyle hareket etmemesi, yeni dip beklentisini güçlendiriyor.
Geri alım programları için bekleme dönemi
Hisselerine destek olmak amacıyla normal şartlarda geri alım yapan şirketler de satış baskısının gücünü koruması nedeniyle tahtalarına müdahale etmek için piyasanın sakinleşmesini bekliyor.
Fonlar soruşturma riskinden uzaklaşıyor
Devam eden spekülasyon soruşturmalarından çekinen sorunsuz fonlar, “Yüklü mal aldın, manipülasyon mu yapıyorsun?” suçlamasıyla karşılaşmamak için pozisyonlarını kapatıyor ve piyasadan çekiliyor.
SPK soruşturmaları risk algısını artırdı
SPK tarafından sürdürülen soruşturmalar ve her gün yeni kişi ya da kurumlara verilen cezalar, yatırımcıların risk algısını yükseltti. Vişne Madencilik gibi dosyalardaki cezaların başka hisselere de yayılabileceği endişesi, piyasa oyuncularının risk almasını zorlaştırıyor.
Jeopolitik gelişmeler dış baskıyı artırıyor
Brent petrolün 110 doların üzerinde seyretmesi ve Orta Doğu’da gerilimin tırmanma olasılığı, kırılgan durumdaki yerel piyasalara dış kaynaklı ek bir baskı ve huzursuzluk taşıyor.
